اعجاز در سخن امیرالمومنین در خطبه بدون الف ...

 

متن خطبه...

 

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم

و من خطبة له عليه السلام (الخالية من الالف) تسمي بالمونقة ارتجلها من غير تريث و لا تفکير.

قال الحديدي في شرح النهج: و انا الان اذکر من کلامه الغريب ما لم يورده ابو عبيدة و ابن قتيبة في کلامهما، و اشرحه ايضاً و هي خطبة زواها کثير من الناس له عليه السلام خالية من حرف الالف: قالوا:تذاکروا قوم من اصحاب رسول الله (ص)ايّ حروف الهجاء ادخل في الکل ام؟ فأجمعوا علي الالف فقال عليٌّ عليه السلام:

حَمِدْتُ مَنْ عَظُمَتْ مِنَّتُهُ وَ سَبَغَتْ نِعْمَتُهُ وَ سَبَقَتْ غَضَبَهُ رَحْمَتُهُ وَ تَمَّتْ کَلِمَتُهُ وَ بَلَغَتْ قَضِيَّتُه ُ، حَمِدْتُهُ حَمْدَمُقِرٍّ بِرُبُوبِيَّتِه ِ، مُتِخَضِّعٍ لِعُبُودِيَّتِه ِ، مُتِنَصِّلٍ مِنْ خَطيئَتِه ِ، مُتِفَردٍّ بِ تَوحيدِه ِ، مُؤَمِّلٍ مِنْهُ مَغْفِرَةً تُنجيه ِ، يَوْمَ يُشْغَل ُعَنْ فَصيلَتِهِ وَ بَنيه ِ.

وَ نَسْتَعينُهُ وَ نَسْتَرْشِدُهُ وَ نَسْتَهْديه ِ، وَ نُؤْمِنُ بِهِ وَ نَتَوَکَّلُ عَلَيْه ِ، وَ شَهِدْتُ لَهُ شُهُودَ مُخْلِصٍ مُوقِن ٍ، وَ فَرَّدْتُه ُتَفَرُّدَ مُؤْمِنٍ مُتِيَقِّن ٍ، وَ وَحَّدْتُهُ تُوحيدَ عَبْدٍ مُذْعِن ٍ، لَيْسَ لَهُ شَريکٌ في مُل ْکِه ِ، وَ لَمْ يَکُنْ لَهُ وَلِيٌّ في صُنْعِه ِ,جَلَّ عَنْ مُشيرٍ وَ وَزيرٍ,

وَ عَنْ عُوْنٍ مُعينٍ وَ نَصيرٍ وَ نَظيرٍ.

عَلِمَ فَسَتَرَ، وَ بَطَنَ فَخَبَرَ، وَ مَلَکَ فَقَهَرَ، وَ عُصِيَ فَغَفَرَ، وَ حَکَمَ فَعَدَل َ، لَمْ يَزَلْ وَ لَنْ يَزُول َ، لَيْسَ کَمِثْلِهِ شَي ْءٌ,وَ هُوَ قَبْلَ کُلِّ شَي ْءٍ، وَ هُوَ بَعْدَ کُلِّ شَي ْءٍ، رَبٌّ مُتِعَزِّزٌ بِعِزَّتِه ِ، مُتِمَکِ ّنٌ بِقُوَّتِه ِ، مُتِقَدِّسٌ بِعُلُوِّه ِ، مُتِکَبِّرٌ بِسُمُوِّه ِ,لَيْسَ يُدْرِکُهُ بَصَرٌ، وَ لَمْ يُحِطْ بِهِ نَظَرٌ، قَوِيٌّ مَنيع ٌ، بَصيرٌ سَميع ٌ، رَؤُفٌ رَحيم ٌ.

عَجَزَ عَنْ وَصْفِهِ مَنْ يَصِفُه ُ، وَ ضَلَّ عَنْ نَعْتِهِ مَنْ يَعْرِفُه ُ، قَرُبَ فَبَعُدَ وَ بَعُدَ فَقَرُب َ، يُجيبُ دَعْوَةَ مَنْ يَدْعُوه ُ، وَيَرْزُقُهُ وَ يَحْبُوه ُ، ذُو لُطْفٍ خَفِي ٍّ، وَ بَطْشٍ قَوِي ٍّ، وَ رَحْمَةٍ مُوسِعَةٍ، وَ عُقُوبَةٍ م َوجِعَةٍ، رَحْمَتُهُ جَنَّةٌ عَريضَةٌمُونِقَةٍ، وَ عُقُوبَتُهُ جَحيمٌ مَمْدُودَةٌ مُوبِقَةٍ.

وَ شَهِدْتُ بِبَعْثِ مُحَمَّدٍ رَسُولِه ِ، وَ عَبْدِهِ وَ صَفِيِّه ِ، وِ نَبِيِّهِ وَ نَجِيِّه ِ، وَ حَبيبِهِ وَ خَليلِه ِ، بَعَثَهُ في خَيْرِ عَصْرٍ، وَ حين َفَتْرَةٍ وَ کُفْرٍ، رَحْمَةً لِعَبيدِه ِ، وَ مِنَّةً لِمَزيدِه ِ، خَتَمَ بِهِ نُبُوَّتَه ُ، وَ شَيَّدَ بِهِ حُجَّتَه ُ، فَوَعَظَ وَ نَصَح َ، وَ بَلَّغَ وَ کَدَح َ,رَؤُفٌ بِکُلِّ مُؤْمِن ٍ، رَحيمٌ سَخِي ٌّ، رَضِيٌّ وَلِيٌّ زَکِي ٌّ، عَلَيْهِ رَحْمَةٌ وَ تَسْليم ٌ، وَ بَرَکَةٌ وَ تَکْريم ٌ، مِنْ رَبٍّ غَفُورٍرَحيم ٍ، قَريبٌ مُجيب ٌ.

وَصَّيْتُکُمْ مَعْشَرَ مَنْ حَضَرَني بِوَصِيَّةِ رَبِّکُم ْ، وَ ذَکَّرْتُکُمْ بِسُنَّةِ نَبِيِّکُم ْ، فَعَلَيْکُمْ بِرَهْبَةٍ تَسْکُنُ قُلُوبَکُم ْ، وَخَشْيَةٍ تُذْري دُمُوعَکُم ْ، وَ تَقِيَّةٍ تُنْجيکُمْ قَبْلَ يَوْمَ يُبْليکُمْ وَ يُذْهِلُکُم ْ، يَوْ مَ يَفُوزُ فيهِ مَنْ ثَقُلَ وَزْنُ حَسَنَتِه ِ، وَخَفَّ وَزْنُ سَيِّئَتِه ِ، وَ لْتَکُنْ مَسْئَلَتُکُمْ وَ تَمَلُّقُکُمْ مَسْأَلَةَ ذُلٍّ وَ خُضُوع ٍ، وَ شُکْرٍ وَ خُشُوع ٍ، بِتُوْبَةٍ وَ تَوَرُّع ٍ، وَ نَدَم ٍوَ رُجُوع ٍ.وَ لْيَغْتَنِمْ کُلُّ مُغْتُنِمٍ مِنْکُمْ صِحُّتَهُ قَبْلَ سُقْمِه ِ، وَ شَبيبَتَهُ قَبْلَ هَرَمِه ِ، وَ سَعَتَهُ قَبْلَ فَقْرِه ِ، وَ فَرْغَتَهُ قَبْلَ شُغْلِهِ وَحَضَرَهُ قَبْلَ سَفَرِه ِ، قَبْلَ تَکَبُّرٍ وَ تَهَرُّمٍ وَ تَسَقُّم ٍ، يَمُلُّهُ طَبيبُه ُ، وَ يُعْرِضُ عَنْهُ حَبيبُه ُ، وَ يَنْقَطِعُ غَمْدُه ُ، وَ يَتَغَيَّرُعَقْلُه ُ، ثُمَّ قيلَ هُوَ مَوْعُوکٌ وَ جِسْمُهُ مَنْهُوک ٌ، ثُمَّ جُدَّ في نَزْعٍ شَديدٍ، وَ حَضَرَهُ کُلُّ قَريبٍ وَ بَعيدٍ، فَشَخَص َبَصَرُه ُ، وَ طَمَحَ نَظَرُه ُ، وَ رَشَحَ جَبينُه ُ، وَ عَطَف

َ عَرينُه ُ، وَ سَکَنَ حَنينُه ُ، وَ حَزَنَتْهُ نَفْسُه ُ، وَ بَکَتْهُ عِرْسُه ُ، وَ حُفِرَرَمْسُه ُ، وَ يُتِمُّ مِنْهُ وُلْدُه ُ، وَ تَفَرَّقَ مِنْهُ عَدَدُه ُ، وَ قُسِمَ جَمْعُه ُ، وَ ذَهَبَ بَصَرُهُ وَ سَمْعُه ُ، وَ مُدِّدَ وَ جُرِّدَ، وَ عُرِيَ وَغُس ِل َ، وَ نُشِفَ وَ سُجِّي َ، وَ بُسِطَ لَهُ وَ هُيِّي ءَ، وَ نُشِرَ عَلَيْهِ کَفَنُه ُ، وَ شُدَّ مِنْهُ ذَقَنُه ُ، وَ قُمِّصَ وَ عُمِّم َ، وَ وُدِّعَ وَسُلِّم َ، وَ حُمِلَ فُوْقَ سَريرٍ، وَ صُلِّيَ عَلَيْهِ بِتَکْبيرٍ، وَ نُقِلَ مِنْ دُورٍ مُزَخْرَفَةٍ، وَ قُصُورٍ مُشَيَّدَةٍ، وَ حُجُرٍ مُنَجَّدَةٍ، وَجُعِلَ في ضَريحٍ مَلْحُودٍ، وَ ضيقَ مِرْصُودٍ، بِلَبِنٍ مَنْضُودٍ، مُسَقَّفٍ بِجُلْمُودٍ، وَ هيلَ عَلَيْهِ حَفَرُه ُ، وَ حُثِيَ عَلَيْه ِمَدَرُه ُ، وَ تَحَقَّقَ حَذَرُه ُ، وَ نُسِيَ خَبَرُه ُ، وَ رَجَعَ ع َنْهُ وَلِيُّهُ وَ صَفِيُّه ُ، وَ نَديمُهُ وَ نَسيبُه ُ، وَ تَبَدَّلَ بِهِ قَرينُهُ وَحَبيبُه ُ، فَهُوَ حَشْوُ قَبْرٍ، وَ رَهينُ قَفْرٍ، يَسْعي بِجِسْمِهِ دُودُ قَبْرِه ِ، وِ يَسيلُ صَديدِهِ مِنْ مِنْخَرِه ِ، يَسْحَقُ تُرْبُه ُلَحْمَه ُ,

وَ يَنْشَفُ دَمَه ُ، وَ يَرُّمُ عَظْمَهُ حَتّي يَوْمَ حَشْرِهِ فَنُشِرَ مِنْ قَبْرِهِ حينَ يُنْفِخُ في صُورٍ، وَ يُدْعي بِحَشْرٍ وَنُشُورٍ، فَثَمَّ بُعْثِرَتْ قُبُورٌ، وَ حُصِّلَتْ سَريرَةُ صُدُورٍ، وَ جييءَ بِکُلِّ نَبِيٍّ وَ صَدّيقٍ وَ شَهيدٍ، وَ ت َوَحَّدَ لَلْفَصْل ِقَديرٌ، بِعَبْدِهِ خَبيرٌ بَصيرٌ، فَکَمْ مِنْ زَفْرَةٍ تُضْنيه ِ، وَ حَسْرَةٍ تُنْضيه ِ، في مَوْقِفٍ مَهُول ٍ، وَ مَشْهَدٍ جَليل ٍ، بَيْن َيَدَيْ مَلِکٍ عَظيم ٍ، وَ بِک

ُلِّ صَغيرٍ وَ کَبيرٍ عَليم ٍ، فَحينِئِذٍ يُلْجِمُهُ عَرَقُه ُ، وَ يُحْصِرُهُ قَلَقُه ُ، عَبْرَتُهُ غَيْرُ مَرْحُومَةٍ، وَ[;::صَرْخَتُهُ غَيْرُ مَسْمُوعَةٍ، وَ حُجَّتُهُ غَيْرُ مَقْبُولَةٍ، زالَتْ جَريدَتُه ُ، وَ نُشِرَتْ صَحيفَتُه ُ، نَظَرَ في سُوءِ عَ مَلِه ِ، وَشَهِدَتْ عَلَيْهِ عَيْنُهُ بِنَظَرِه ِ، وَ يَدُهُ بِبَطْشِه ِ، وَ رِجْلُهُ بِخُطْوِه ِ، وَ فَرْجُهُ بِلَمْسِه ِ، وَ جِلْدُهُ بِمَسِّه ِ، فَسُلْسِلَ جيدُه ُ، وَغُلَّتْ يَدُه ُ، وَ سيقَ فَسَحِبَ وَحْدَه ُ، فَوَرَدَ جَهَنَّمَ بِکَرْبٍ وَ شِدَّةٍ، فَظُلَّ يُعَذَّبُ في جَحيم ٍ، وَ يُسْقي شَرْبَةٌ مِن ْحَميم ٍ، تَشْوي وَجْهَه ُ، وَ تَسْلَخ جَلْدِه ُ، وَ تَضْرِبُهُ زِبْنِيَةٌ بِمَقْمِعٍ مِنْ حَديدٍ، وَ يَعُودُ جَلْدُهُ بَعْدَ نُضْجِهِ کَجِلْدٍجَديدٍ، يُسْتَغيثُ فَتُعْرِضُ عَنْهُ خَزَنَةُ جَهَنَّم َ، وَ يَسْتَصْرِخُ فَيَلْبَثُ حَقْبَةً يَنْدَم ُ.

نَعُوذُ بِرَبٍّ قَديرٍ، مِنْ شَرِّ کُلِّ مَصيرٍ، وَ نَسْأَلُهُ عَفْوُ مَنْ رَضِيَ عَنْهُ وَ مَغْفِرَةَ مَنْ قَبِلَه ُ، فَهُوَ وَلِيُّ مَسْأَلَتي، وَمُنْجِحُ طَلِبَتي، فَمَنْ زُحْزِحَ عَنْ تَعْذيبِ رَبِّهِ جُعِلَ في جَنَّتِهِ بِقُرْبِه ِ، وَ خُلِّدَ في قُصُورِ مُشَيَّدَةٍ، وَ مُلْکِ بِحُورٍعينٍ وَ حَفَدَةٍ، وَ طيفَ عَلَيْهِ بِکُؤْسٍ اُسْکِنَ في حَظيرَةِ قُدُّوسٍ وَ تَقَلَّب في نَعيم ٍ، وَ سُقِيَ مِنْ تَسْنيمٍ وَ شَرِب َمَنْ عَيْنٍ سَلْسَبيل ٍ، وَ مُزِجَ لَهُ بِزَنْجَبيل ٍ، مُخْتَمٍ بِمِسْکٍ وَ عَبي رٍ مُسْتَديمٍ لِلْمُلْک ِ، مُسْتَشْعِرٍ لِلسُّرُرِ، يَشْرَب ُمِنْ خُمُورٍ، في رَوْضٍ مُغْدِق ٍ، لَيْسَ يُصَدَّعُ مِنْ شُرْبِه ِ، وَ لَيْسَ يُنْزَف ُ.

هذِهِ مَنْزِلَةُ مَنْ خَشِيَ رَبَّه ُ، وَ حَذَّرَ نَفْسَهُ مَعْصِيَتَه ُ، وَ تِلْکَ عُقُوبَةُ مَنْ جَحَدَ مَشيئَتَه ُ، وَ سَوَّلَتْ لَهُ نَفْسُه ُمَعْصِيَتَه ُ، فَهُوَ قَوْلٌ فَصْل ٌ، وَ حُکْمٌ عَدْل ٌ، وَ خَبَرٌ قَصَصٌ قَص ٌّ، وَ وَعْظٌ نَص ٌّ، تَنْزيلٌ مِنْ حَکيمٍ حَميدٍ، نَزَلَ بِه ِرُوحُ قُدُسٍ مُبينٍ عَلي قَلْبِ نَبِيٍّ مُهْتِدٍ رَشيدٍ، صَلَّتْ عَلَيْهِ رُسُلٌ سَفَرَةٌ، مُکَرَّمُونَ بَرَرَةٌ، عُذْتُ بِرَبٍّ عَليم ٍ,رَحيمٍ کَريم ٍ، مَنْ شَرِّ کُلِّ عَدُوٍّ لَعينٍ رَجيم ٍ، فَلْيَتَضَرَّعْ مُتَضَرَّع ُکُمْ وَ لْيَبْتَهِلْ مُبْتَهِلُکُم ْ، وَ لْيَسْتَغْفِرْ کُلُّ مَرْبُوب ٍمِنْکُمْ لي وَ لَکُم ْ، وَ حَسْبي رَبّي وَحْدَه ُ.

 

 


برچسب‌ها: خطبه بدون الف, اعجاز در کلام علی
+ نوشته شده در  جمعه دوازدهم خرداد ۱۳۹۱ساعت 1:20  توسط محمد دستان  | 
 

علوم مختلف و متنوعي که از أميرالمؤمنين به ظهور رسيده است

 

  1. تفسير آيه يرفع الله الذين آمنوا..
  2. گفتار ابن ابي الحديد در اينکه همه علوم به آن حضرت مي‌رسد
  3. تقدم آن حضرت در فصاحت و بلاغت
  4. جمع‌آوري قرآن توسط آن حضرت
  5. تقدم اميرالمؤمنين در علم تفسير
  6. داستان شلاق خوردن صبيغ بن عسل و منع وي از سئوال قرآني
  7. منع عمر از بحث در آيات قرآن
  8. حديث ثقلين و عدم جدايي امام از قرآن
  9. لزوم رجوع به امام در رابطه با قرآن
  10. تقدم آن حضرت در علم فقه
  11. تقدم آن حضرت در علم روايات
  12. تقدم آن حضرت در علم جدل و کلام
  13. تقدم آن حضرت در علم نحو و ادبيات
  14. تقدم آن حضرت در علم خطابه
  15. تقدم آن حضرت در علم فصاحت و بلاغت
  16. تقدم آن حضرت در علم لغت و اشتقاق
  17. تقدم آن حضرت در علم وعظ و اندرز
  18. تقدم آن حضرت در علم فلسفه و حکمت
  19. تقدم آن حضرت در علم هندسه و رياضي
  20. تقدم آن حضرت در علم نجوم
  21. تقدّم أميرالمؤمنين در علم حساب و کيميا
  22. تقدم آن حضرت در علم طب
  23. احاطه آن حضرت بر تورات
  24. علم آن حضرت به زبان حيوانات و فرشتگان
  25. تفسير آن حضرت از صداي ناقوس
  26. پاسخ آن حضرت از سئوالهاي پادشاه روم
+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:46  توسط محمد دستان  | 
 

1- تفسير آيه يرفع الله الذين آمنوا...

قال الله الحکيم في کتابه الکريم‌: 

يرفع الله الذين آمنوا وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجـتٍ‌... 

يَرْفَعِ اللَهُ الَّذِينَ ءَامَنُوا وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجـتٍ وَاللهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ 

«تا اينکه خداوند بلند گرداند به درجاتي آن کساني را که از شما ايمان آورده‌اند و آن کساني را که به ايشان علم داده شده است‌»‌. (نيمة دوّم از آية 11‌، از سورة مجادله‌: 58) و نيمة اوّل آيه اينست‌: يَـأيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا إِذَا قِيلَ لَکُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجَالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَهُ لَکُمْ وَ إِذَا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا‌. «اي کساني که ايمان آورده‌ايد چون به شما گفته شود که در مجالس جا باز کنيد (تا ديگري بتواند بنشيند) در اين صورت جا باز کنيد و ديگران را هم جاي دهيد‌، که به پاداش آن‌‌، خداوند بر شما توسعه مي‌دهد‌. و چون به شما گفته شود که از جاهاي خود برخيزيد‌، که به پاداش آن‌‌، خداوند به درجاتي صاحبان ايمان و صاحبان عِلْمِ شما را رفيع القدر و عظيم المنزلة مي‌گرداند‌.

حضرت استاد علاّمة فقيد طباطبائي ـ أفاضَ الله عَلَينا مِن بَرَکاتِ نَفسِهِ ـ در تفسير فرموده‌اند‌: تَفَسَّحُ وَ فَسْح‌‌، جا باز کردن است‌‌. و مجالس جمع مجلس اسم مکان است‌‌، يعني محلّ نشستن‌‌. و معني اين طور مي‌شود‌: چون به شما گفته مي‌شود که جمع‌تر بنشينيد و جا براي ديگري که تازه وارد مي‌شود باز کنيد، شما جا باز کنيد‌، شما جا باز کنيد‌، و جمع‌تر بنشينيد تا جا براي ديگري فراخ گردد و به پاداش آن خداوند در بهشت محلّ و مکان شما را وسعت مي‌دهد‌.

و اين آيه متضمّن ادبي است از آدابِ معاشرت‌‌. و از سياق آن به دست مي‌آيد که در محضر رسول خدا حضور پيدا مي‌نمودند و چنان متّصل بهم و چسبيده مي‌نشستند که شخص تازه وارد‌، جا براي نشستن خود نمي‌يافت‌‌. فلهذا با اين آيه‌‌، ادب نشست در مجلس بيان شد‌. و مورد نزول گرچه اختصاص به مجلس رسول اللهدارد وليکن حکمش عموميّت دارد و براي تمام مجالس و خطاب براي تمام مؤمنان است‌‌.

و گفتار خداوند که : وَ إِذَا قِيلَ انشُزُوا فَانشُزُوا «چون به شماگفته شود از مجلس بلند شويد‌، بلند شويد» متضمّن ادب ديگري است‌‌. و نشوزِ از مجلس عبارت است از آنکه انسان از جاي خود برخيزد تا ديگري به جهت احترامي که از او به عمل مي‌آيد و به جهت تواضع براي فضل و شرف او‌، بنشيند‌. و معني اينطور مي‌شود که چون به شما گفته شود از جاي نشست خود برخيزيد تا ديگري که در علم و يا در تقوا از شما افضل است‌‌، بنشيند شما برخيزيد‌.

و امّا اينکه مي‌گويد‌: تا اينکه خداوند بلندگرداند به درجاتي آنان را که ايمان آورده‌اند‌، و آنان را که به آنها علم داده شده است‌‌، شکّي نيست که لازمة بلند کردن خداوند درجة بنده‌اي از بندگان خود را‌، زيادي قرب و نزديکي اوست به ساحت حضرت حق تعالي‌‌، و اين قرينة عقلي است براي آنکه مراد از آنان که به آنها علم داده شده است‌‌، علماء از مؤمنين هستند (نه هر عالمي گرچه به خدا و رسول خدا ايمان نداشته باشد)‌.

بنابراين‌‌، اين آية مؤمنين را به دو گروه تقسيم مي‌کند‌: اوّل‌‌، مؤمن‌‌، دوّم مؤمنِ عالم‌‌، و مؤمن عالم افضل است از مؤمن‌‌. و خداوند مي‌فرمايد‌: هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لاَ يَعْلَمُونَ «آيا يکسان هستند کساني که مي‌دانند و کساني که نمي‌دانند»؟

و از آنچه گفته شد‌، روشن شد که آن رفع درجاتي که در اين آيه ذکر شده است مخصوص به کساني است که به آنها علم داده شده است و فقط براي سائر مؤمنان يک درجه از ترفيع مقام‌‌، باقي مي‌ماند‌. و تقدير اين طور مي‌شود‌: خداوند کساني را که از شما ايمان آورده‌اند‌، يک درجه ترفيه مقام مي‌دهد و کساني را که از شما داراي علم هستند به چندين درجه ترفيع مي‌دهد‌.

و در اين آيه از تعظيم امر علماء و ترفيع قدر و مرتبت آنها چنان بيان شده که مقدار آن براي کسي مخفي نيست‌‌، و خداوند اين حکم را در ذيل آيه با گفتار خود که‌: وَاللَهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ تأکيد نموده است‌‌.

علوم مختلف و متنوّعي که از أميرالمؤمنين عليه السّلام به ظهور رسيده است براي علماء اهل خبره جاي شبهه و شک نيست‌‌. در کتب سِيَر و تواريخ و احاديث و تفاسير و سُنَن و فقه و قضاء و طبّ و نجوم و فلکيّات و کتب اقتصاد و معامله و مسائل رياضي و علوم الهي و حکمت و عرفان و تزکيه و اخلاق و حتّي در علوم عربيّت و ادبيّت و فصاحت و بلاغت و نحو و عروض و غيرها‌، ما مسائلي را مي‌يابيم که مطرح شده است و مطرح کنندة اين مسائل فقط أميرالمؤمنين عليه السّلام است و قبل از او سابقه نداشته و ديگران پس از آن حضرت همه بدو رجوع کرده و از انوار علوم او اقتباس نموده‌اند‌.

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:44  توسط محمد دستان  | 
 

2- گفتار ابن ابي الحديد در اينکه همه علوم به آن حضرت مي‌رسد

 

در اين مقام‌‌، ما از بياني که ابن‌‌.بي الحديد در مقدّمة «شرح نهج البلاغه‌» آورده است و از آنچه ابن شهرآشوب در «مناقب‌» ذکر کرده است استفاده مي‌نمائيم‌‌.

امّا ابن أبي الحديد در مقدّمة خود در ضمن فضائل خَلْقي و خُلقي آن حضرت‌‌، از جمله‌‌، علوم آن حضرت را اجمالاً مي‌شمارد و به اينکه آن حضرت مبتکر و مُبتَدِي اين علوم بوده‌اند تصريح مي‌کند‌. او بعد از شرح و بيان فضائلي که از أميرالمؤمنين عليه السّلام آورده است مي‌گويد‌:

وَ مَا أقولُ فِي رَجُلٍ تُعزَي إلَيْهِ کُلُّ فِضِيلَةٍ وَ تَنْتَهِي إلَيْهِ کُلُّ فِرْقَةٍ‌، وَتَتَجاذَبُهُ کُلُّ طَائِفَةٍ؟ فَهُوَ رَئيسُ الفَضَائِلِ وَ يَنْبُوعُهَا‌، وَ أبُوعُذْرِهَا‌، وَ سَابِقُ مِضْمَارِهَا‌، وَ مُجَلِّي حَلوبَتِهَا‌. کُلُّ مَن بَزَغَ فِيهَا بَعْدَهُ فَمِنْهُ أَخَذَ‌، وَ لَهُ اقْتَفَي‌‌، وَ عَلَي مِثَالِهِ احْتَذَي‌‌.  

«و من چه بگويم دربارة مردي که هر شرف و فضيلتي به او نسبت داده مي‌شود و هر گروه و دسته‌اي بدو منتهي مي‌گردند و در کشيدن او به سوي خود، هر طائفه‌اي با طائفه ديگر در کشمکش و نزاعند؟

بنابراين او رئيس فضيلت‌هاست و چشمة جوشان و نهر سرشار و خروشان فضيلت‌هاست‌‌، و صاحب حجّت قاطع است‌‌، و اوست بردارندة بکارت فضيلت‌ها و اختصاص دهندة آنها به خود‌، و بَرَنده و سبقت گيرندة مقصد و هدف فضيلت‌هاست‌‌. و براندازة مانع و مقدّم شونده در دفعات سبقت براي کسب فضيلت‌هاست‌‌. هر کس که در اين فضيلت‌ها پس از او طلوعي کند و جلوه‌اي نمايد از او گرفته است و به او گرفته است و به او تأسّي جسته و از او پيروي نموده است و بر مثال و شکل و شمايل او تشبّه جسته است‌»‌.

آنگاه گويد‌: و دانستي که اشرف علوم‌‌، علم الهي و معرفت باري تعالي است‌‌. چون شرافت هر علمي تابع شرافت آن موضوعي است که در آن علم از آن بحث مي‌شود‌، و موضوع و معلوم علم الهي اشرف موضوعات است‌‌، و بنابراين علم الهي اشرف علوم است‌‌. و آنچه در اين علم گفته‌اند و آورده‌اند‌، از کلام او ـ که بر او درود و سلام باد ـ اقتباس کرده‌اند و از او نقل کرده‌اند و به سوي او منتهي نموده‌اند و از او ابتدايش را اخذ کرده‌اند‌. چون معتزله ـ که ايشان اهل توحيد و عدل و ارباب نظرند و از آنها مردم اين علم را ياد گرفته‌اند ـ همگي شاگردان و اصحاب او هستند‌. زيرا بزرگ ايشان واصل بن عطائ شاگرد أبو هاشم‌: عبدالله بن محمّد بن حنفيّه است و أبوهاشم شاگرد پدرش محمّد‌، و پدرش شاگرد أميرالمؤمنين عليه السّلام است‌‌.

و امّا أشاعره‌‌، ايشان منسوبند به أبوالحسن عليّ بن (اسمعيل بن‌) أبي بشر أشعري و او شاگرد أبوعلي جبائي است و أبوعلي يکي از مشايخ معتزله است‌‌. بنابراين أشعري‌ها هم بالاخره منتهي مي‌شوند به استاد معتزله و معلّم آنها که عليّ بن أبيطالب عليه السّلام است‌‌. و امّا اماميّه و زيديّه نسبتشان به حضرت ظاهر است‌‌. 

و از جمله علوم‌‌، علم فقه است و أميرالمؤمنين عليه السّلام اصل و اساس فقه است‌‌. هر فقيهي در اسلام عيال اوست و از فقه او بهره‌مند شده است‌‌.

امّا اصحاب أبو حنيفه مثل أبو يوسف و محمّد و غيرهما ايشان فقه خود را از أبوحنيفه گرفته‌اند‌.

و امّا شافعي‌‌، او پيش محمّد بن حسن درس خوانده است و بنابراين فقه او همچنين به أبو حنيفه بر مي‌گردد‌.

و امّا أحمد بن حنبل‌‌، او نزد شافعي درس خوانده است پس فقه او نيز به أبو حنيفه بر مي‌گردد و أبو حنيفه هم که نزد جعفر بن محمّد عليهما السّلام درس خوانده است و جعفر نزد پدرش عليه السّلام درس خوانده است و اين امر منتهي به علي عليه السّلام مي‌شود‌.

و امّا مالک بن أنس‌‌، او نزد ربيعة الرّأي درس خوانده است‌‌، و ربيعه نزد عِکرمه‌‌، و عِکْرمه نزد عبدالله بن عبّاس‌‌، و عبدالله بن عبّاس نزد حضرت عليّ بن أبيطالب عليه السّلام درس خوانده است‌‌.

و اگر بخواهي فقه شافعي را به مالک برگرداني‌‌، چون او نزد مالک درس خوانده است اختيار با توست‌‌. اين دربارة فقهاي أربعة عامّه‌‌.

و امّا فقه شيعه مرجعش به أميرالمؤمنين عليه السّلام ظاهر است‌‌. و همچنين فقهاي صحابه‌: عمر بن خطّاب و عبدالله بن عبّاس بوده‌اند‌. و هر دو نفر آنها از علي عليه السّلام اخذ نموده‌اند‌. امّا ابن عبّاس ظاهر است‌‌. و امّا عمر به جهت آنکه همه مي‌دانند که او و غير او از صحابه در مسائلي که براي ايشان مشکل ميشد‌، به أميرالمؤمنين عليه السّلام رجوع مي‌کردند و همه مي‌دانند که بارهاي متعدّد عمر گفت‌: لَوْ لاَ عَلِيُّ لَهَلَکَ عُمَرُ «اگر علي نبود‌، هر آينه عمر هلاک شده بود»‌. و همچنين گفت‌: لابَقِيتُ لِمُعْضَلَةٍ لَيْسَ لَهَا أبُوالحَسَنِ «خداوند مرا زنده مگذارد در مسألة مشکلي که پيش آمد کند و براي حلّ آن أبوالحسن نبوده باشد»‌.

و همچنين گفت‌: لاَ يُفتِيَنَّ أَحَدٌ فِي المَسْجِدِ وَ عَلِيُّ حَاضِرٌ «در وقتي که علي در مسجد است‌‌، هيچکس حقّ فتوان دادن را ندارد»‌. و از همين جا به دست مي‌آيد که علم فقه هم به أميرالمؤمنين عليه السّلام منتهي مي‌شود‌.

و عامّه و خاصّه روايت کرده‌اند که رسول خدا صلّي الله عليه وآله وسلّم گفت‌: أقضَاکُمْ عَلِيُّ «استوارترين شما در قضاوت‌‌، علي است‌»‌. و معناي قضاء فقه است‌‌. و عليهذا علي فقيه‌ترين صحابه است‌‌. .

و همه روايت کرده‌اند که رسول خدا صلّي الله عليه وآله وسلّم در حالي که علي را به سوي يمن براي قضاوت فرستاد‌، گفت‌: اللهُمَّ اهْدِ قَلْبَهُ وَ ثَبِّتْ لِسَانِهِ «بار خداوندا‌، قلب او را هدايت کن‌‌، و زبان او را ثابت بدار»‌.

أميرالمؤمنين عليه السّلام گفت‌: فَمَا شَکَکْتُ بَعْدَهَا فِي قَضَاءٍ بَينَ اثْنَيْنِ «بعد از اين دعاي رسول خدا صلّي الله عليه و آله وسلّم‌‌، من در قضاوتي که ميان دو نفر نمودم دچار شکّ و ترديد نشدم‌»‌.

و علي عليه السّلام بود که فتوي داد دربارة زني که ششماهه زائيده بود‌.   و او بود که فتوي داد دربارة زن حامله‌اي که زنا کرده بود.   و او بود که در مسألة منبريه گفت صَارَ ثُمْنُهَا تُسْعاً‌.

و اين مسأله‌‌، مسأله‌اي است که از عالم به علم ميراث و حسابگر در آن‌‌، اگر مدّتي طويل فکر کند و بعد از طول نظر و تأمّل و تفکّر‌، اين جواب را بدهد‌، پسنديده است تا چه رسد به کسي که بالبداهة پاسخ دهد و فوراً جواب را قاطعانه ادا کند‌.

و از جملة علوم‌‌، علم تفسير قرآن است‌‌. و اين علم را از او گرفته‌اند و شاخه‌ها و فروع آن را از او متفرّع کرده‌اند‌. و چون به کتب تفسير رجوع نمائي صحّت اين سخن را در مي‌يابي‌‌، زيرا که اکثر مسائل تفسير از او و از ابن عبّاس گرفته شده است‌‌. و مردم حال ابن عبّاًس را مي‌دانند که چگونه ملازم علي بود و يکسره دل به او داده بود و از همه بريده و فقط بدو پيوسته بود‌. ابن عبّاس شاگرد او و خِرّيج و صاحب گواهينامة مدرسة اوست‌‌.

به ابن عبّاس گفتند‌: أيْنَ عِلْمُکَ مِن عِلْمِ ابنِ عَمِّکَ؟ «نسبت علم تو با علم پسرعمويت چقدر است‌»؟ گفت‌: کَنِسبَةِ قَطْرَةٍ مِنَ المَطَرِ إلَي البَحْرِ المُحِيطِ «مثل نسبت يک قطره از باران با اقيانوس اطلس‌»‌.

و از جمله علوم‌‌، علم طريقت و حقيقت و احوال تصوّف است‌‌. و دانستي که ارباب اين فن در جميع بلاد اسلام به او منتهي مي‌شوند و در نزد او وقوف مي‌کنند‌. و به اين مهم تصريح کرده‌اند شِبلي و جُنَيْد و سَريّ و أبويزيد بسطامي و أبو محفوظ معروف کرخي و غيرهم‌‌. و براي دلالت بر اين گفتار کفايت مي‌کند تو را خرقه‌اي که شعار آنهاست تا امروز‌، زيرا همة آنها با اسناد متّصل خود خرقه را به أميرالمؤمنين عليه السّلام منسوب مي‌نمايند‌.  

و از جملة علوم‌‌، علم نحو و عربيّت است‌‌. و همة مردم مي‌دانند که او انشاء اين علم را نمود و مؤسّس و مخترع آن بود و جوامع و اصول آن را به أبوالاسود دُوَلي املاء فرمود‌، که از جمله الاء آن حضرت است‌: الْکَلامُ کُلُّهُ ثَلاَثَةُ أشْيَاءَ‌: اسمٌ وَ فِعْلٌ وَ حَرْفٌ «کلام از سه چيز تشکيل مي‌شود‌: اسم و فعل و حرف‌»‌.

و از جمله املاء آن حضرت تقسيم کلمه به معرفه و نکره است و تقسيم اقسام إعراب به رَفْع و نَصْب و جَرّ و جَزْم است‌‌. و اين امر به قدري مهم است که نزديک است به معجزات آن حضرت ملحق شود، زيرا که قوّه و استعداد بشر به اين حصر و شمارش وفا نمي‌کند و به اين دقايق از استنباط قيام ندارد‌.

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:43  توسط محمد دستان  | 
 

3- تقدم آن حضرت در فصاحت و بلاغت

آنگاه ابن أبي الحديد شرحي دربارة ساير فضائل حضرت ايفا مي‌کند تا آنکه مي‌گويد‌:

و امّا فصاحت حضرت‌‌، او امام فُصَحا و سيّد بُلغا است و دربارة سخن او گفته شده است‌: دُونَ کَلاَمِ الخَالِقِ وَ فَوقَ کَلاَمِ المَخْلُوقِ «گفتار علي از کلام خالق پائين‌تر‌، و از کلام مخلوق بالاتر است‌»‌.

و مردم‌‌، علم خطابه و کتابت را از او ياد گرفته‌اند‌. عبدالحميد ابن يحيي مي‌گويد‌: حَفِظْتُ سَبْعِينَ خُطْبَةً مِن خُطَبِ الاصْلَعِ فَقَاضَتْ ثُمز فَاضَتْ «من از خطبه‌هاي أصلع (أميرالمؤمنين عليه السّلام‌) هفتاد خطبه حفظ کردم پس چون چشمه جوشيد و زياد شد و باز جوشيد و فوران کرد»‌.

و أصبغ بن نُباته مي‌گويد‌: حَفِظْتُ مِنَ الخِطَابَةِ کَنْزاً لاَ يَزِيدُهُ الاءنفَاقُ إلاَّ سَعَةً وَ کَثْرَةً‌. حَفِظْتُ مِائَةَ فَصْلٍ مِن مَوَاعِظِ عَلِيِّ بْنِ أَبِيطَالِبٍ «من از خطابه گنجي را حفظ کرده و اندوخته‌ام که هر چه از آن انفاق کنم موجب وسعت و زيادي او مي‌شود‌. من صد فصل از مواعظ عليّ بن أبيطالب را حفظ نموده‌ام‌»‌.

و چون مِحْفَنُ بن أبي محفن به معاويه گفت : جِئْتُکَ مِن عِندِ أعيا النَّاسِ «من به نزد تو از پيش عاجزترين مردم در ايفاء مراد و در رسانيدن مقصودشان با کلام آمده‌ام‌» معاويه به او گفت‌: وَيْحَکَ‌، کَيْفَ يَکُونَ أعْيَا النَّاسِ؟ فَوَ اللهِ مَا سَنَّ الفَصَاحَةَ لِقَرَيْشٍ غَيْرُهُ «اي واي بر تو‌، چگونه او عاجزترين مردم در سخن گفتن است‌؟ قسم به خدا که علم فصاحت را در قريش دائر نکرد و سنّت نساخت مگر علي‌»‌.

و همين کتاب «نهج البلاغه‌»اي را که ما اينک شارح آن هستيم‌‌، کفايت مي‌کند که برساند در فصاحت هيچکس را توان مرافقت و همپايي با علي نيست و در بلاغت هيچکس را قدرت برتري و مسابقة با او نه‌‌. و همين قدر براي تو کافي است که بداني براي هيچيک از فصحاء صحابه به قدر عُشْر (يک دهم‌) و نه به قدر نِصف عُشْر (يک بيستم‌) از آنچه براي علي تدوين شده است براي او تدوين نشده است‌‌. و کفايت مي‌کند براي تو آنچه أبوعثمان جاحظ در کتاب «البيان و التَّبين‌» و غيره از کتب ديگرش از آن حضرت مدح نموده است‌‌.

ابن أبي الحديد پس از شرح مشبعي دربارة سماحت اخلاق‌‌، و زهد‌، و عبادت او چنين گويد‌:

و امّا قرائت قرآن علي و اشتغال او به اين مهم‌‌، امر مهمّي است که در اينجا مورد ملاحظه قرار مي‌گيرد‌. جميع علماء و تمامي فقهاء از عامّه و خاصّه اتّفاق دارند که أميرالمؤمنين عليه السّلام تنها در زمان رسول خدا صلّي الله عليه وآله وسلّم قرآن را حفظ داشت و هيچکس غير از علي اينطور نبود‌. و پس از رسول الله اوّلين کسي بود که قرآن را جمع نمود‌.

همگي بدون استثناء نقل کرده‌اند که او از بيعت با أبوبکر احتراز کرد و بيعت را به تأخير انداخت‌‌. اهل حديث عقيده‌شان مانند شيعه نيست که مي‌گويند علي بيعت با أبوبکر را به جهت مخالفت با او تأخير انداخت‌‌، بلکه مي‌گويند علي به جمع کردن قرآن اشتغال ورزيد‌. و اين دليل است بر آنکه او اوّلين جمع کنندة قرآن بوده است‌‌، زيرا اگر قرآن در زمان حيات رسول خدا جمع شده بود‌، علي را نيازي نبود که بعد از وفات رسول الله به جمع‌آوري قرآن مشغول شود‌.

و چون به کتب قرائات رجوع کني‌‌، مي‌يابي که امامان قرائت همگي رجوع به او دارند‌، مانند أبي عَمْر بن علاء و عاصم بن أبي النَّجود و غيرهما‌. زيرا ايشان رجوع کرده‌اند به أبوعبدالرحمن سلمي قاري و أبو عبدالرحمن شاگرد علي بود از او قرآن را اخذ کرده بود‌. و عليهذا فنّ قرائت هم مثل فنون سابقه به او منتهي مي‌شود‌..

اينها مطالبي بود که ابن أبي الحديد‌، در مقدّمة شرح خود بر «نهج البلاغه‌» در ضمن شمارش ساير فضائل حضرت ذکر کرده است‌‌.

و امّا ابن شهرآشوب در «مناقب‌» فصلي را در تحت عنوان في المسابقة بالعلم‌‌، تأسيس فرموده و در اين فصل آنچه از علومي که أميرالمؤمنين عليه السّلام پيشرو در آن بوده‌اند‌، يکايک بر شمرده است‌‌. ابن شهرآشوب مي‌گويد‌: چگونه علي عليه السّلام اعمل مردم نبوده باشد در حالي که با پيغمبر در خانه و در مسجد‌، پيوسته ملازم بود‌، وحي را مي‌نوشت و مسائل وحي را ضبط مي‌کرد و فتاواي رسول الله را مي‌شنيد و مي‌پرسيد‌.

و در روايت است که چون شبانگاه بر رسول خدا صلّي الله عليه و آله وسلّم وحي نازل مي‌شد‌، صبح نمي‌کرد مگر آنکه علي عليه السّلام را از آن خبردار مي‌نمود و چون در روز بر آنحضرت وحي مي‌رسيد‌، شب نمي‌کرد مگر آنکه او را خبر مي‌داد‌.

و از مشهورات است که چون خواست از رسول خدا ده مسأله بپرسد‌، يک دينار قبل از مناجات با رسول خدا انفاق کرد و آن ده مسأله را پرسيد که از آن مسائل براي او هزار باب علم گشوده شد‌، و هر دري از آن هزار باب ديگر از علم را براي او گشود‌.  و در اينجاست که شريف ابن الرّضا مي‌گويد‌:

 

يَا بَنِي اُنادِيکُمُ اليَوْمَ

وَ أنتُم غَداً لِرَدِّ جَوَابِي‌

 

ألْفَ بَابٍ أعطِيتُمُ ثُمَّ أفْضَي

‌کُلُّ بَابٍ مِنْهَا إلَي ألْفٍ بَابِ

 

لَکُمُ الامْرُ کُلُّهُ وَ إلَيْکُمْ

وَلَدَيْکُمْ يَؤولُ فَصْلُ الخِطَابِ 

1 ـ «اي پسران احمد‌، من امروز شما را ندا مي‌کنم و فردا شما براي ردّ جواب من خواهيد بود‌.

2 ـ به شما هزار باب عنايت شده است و پس از آن هر باب از آن به هزار باب مي‌کشاند‌.

3 ـ امر و اختيار و ولايت‌‌، همه‌اش مال شماست‌‌، و مرجعش به سوي شماست و در نزد شما بازگشت مي‌کند واقعيّت و حقيقتي که بين حقّ و باطل را جدا مي‌کند و فکر و انديشه و عقل را از پندار و خيال و وهم متميّز مي‌گرداند»‌.

و از عجائب أمر أميرالمؤمنين عليه السّلام در اين زمنيه‌‌، آنست که‌: هيچيک از علوم نيست مگر اينکه اهل آن علم علي عليه السّلام را مقتدا و قدوه و اُسوة خود نموده‌اند و بنابراين در شريعت گفتار او قبله شده است که همه به سوي آن توجّه دارند‌.

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:42  توسط محمد دستان  | 
 

4- جمع‌آوري قرآن توسط آن حضرت

 

أميرالمؤمنين عليه السّلام جامع قرآن بود‌.

قرآن از علي شنيده شده است‌‌. شيرازي در کتاب «نزول قرآن‌» و أبو يوسف يعقوب در تفسير خود از ابن عبّاس در گفتار خدا که مي‌گويد‌: لاَ تُحَرّک بِهِ لِسَانَکَ «زبانت را به قرائت قرآن حرکت مده‌» روايت کرده‌اند که رسول خدا صلّي الله عليه وآله وسلّم در هنگام نزول وحي‌‌، لبهاي خود را حرکت مي‌داد تا آن را حفظ کند‌. به او گفته شد‌: لاَ تُحَرِّک بِهِ لِسَانَکَ (يَعْنِي بِالقُرْآنِ) لِتَعْجَلَ بِهِ (مِن قَبولِ أن يُفْرَغَ بِهِ مِن قِائَتِهِ عَلَيْک‌) إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَ قُرْءَنَهُ   «زبانت را حرکت مده (يعني به قرآن‌) تا در آن تعجيل نموده باشي (قبل از آنکه قرائتش بر تو پايان يابد) زيرا تحقيقاً بر عهدة ماست که قرآن را جمع کنيم و آن را بر مردم بخوانيم‌»‌.

ابن عبّاس گويد‌: خداوند براي محمّد ضمانت نموده است که قرآن را علي بن أبيطالب عليه السّلام پس از رسول خدا صلّي الله عليه وآله وسلّم جمع کند‌. ابن عبّاس گويد‌: عليهذا خداوند قرآن را در قلب علي جمع نمود و علي بعد از رحلت رسول خدا صلّي الله عليه وآله وسلّم در مدّت شش ماه جمع کرد.

و در اخبار أبو رافع وارد شده است که‌: إنَّ النَّبِيَّ صَلَّي الله عَلَيْهِ وَآلِهِ وَ سَلَّم قَالَ فِي مَرَضِهِ الَّذِي تُوفِيَ فِيهِ لِعَلِيٍّ‌: يَا عَلِيُّ هَذَا کِتَابٌ اللهِ‌، خُذْهُ إلَيْکَ‌. فَجَمَعَهُ عَلِيٌّ فِي ثَوْبٍ فَمَضَي إلَي مَنزِلِهِ‌. فَلَمَّا قُبِضَ النَّبِيُّ صَلَّي الله عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ جَلَسَ عَلِيٌّ فَألَّفَهُ کَمَا أنزَلَهُ اللهُ وَ کَانَ بِهِ عَالِماً‌.

«رسول خدا صلّي الله عليه وآله وسلّم در مرضي که در آن وفات يافت به علي گفت‌: اي علي اين است کتاب خدا‌، آن را بردار و به سوي خودت ببر‌. بنابراين‌‌، علي قرآن را در لباسي نهاد و به منزلش آورد‌. چون پيغمبر اکرم صلّي الله عليه وآله وسلّم رحلت نمودند‌، علي در منزل خود نشست و قرآن را به همان طوري که خداوند نازل کرده بود جمع و تأليف نمود‌. و علي به قرآن عالِم بود»‌.

حديث کردند براي من أبوالعلاء عطّار و موفّق خطيب خوارزم در دو کتاب خودشان‌‌، با اسناد از عليّ بن رباح   که‌: إنَّ النَّبِيَّ أمَرَ عَلِيًّا بِتَألِيفِ القُرْآنِ‌، فَألَّفَهُ وَ کَتبَهُ «پيغمبر اکرم‌‌، علي را امر کردند تا قرآن را جمع و تأليف کند‌. علي قرآن را جمع کرد و آن را نوشت‌»‌.

جَبَله سُحَيم   از پدرش‌‌، از أميرالمؤمنين عليه السّلام روايت مي‌کند که او گفت‌: لَوْثُنِيَ لِيَ الوَسَادَةُ وَ عُرِفَ لِي حَقِّي لاخرَجْتُ لَهُمْ مُصْحَفاً کَتَبْتُهُ وَ أمَلاَهُ عَلَيَّ رَسولُ اللهِ «اگر مرا بر مقامم و مسندم بنشانند و حقّ مرا بشناسد‌، هر آينه براي ايشان بيرون مي‌آورم قرآني را که من خودم نوشته‌ام و آن را رسول خدا بر من املاء نمود»‌.

و شما (عامّه‌) همچنين روايت مي‌کنيد که‌: إنَّهُ إنَّمَا أبطَأَ عَلِيُّ عَلَيهِ عَن بَيْعَةِ أبِي بَکْرٍ لِتَألِيفِ القُرْآنِ «فقط علي عليه السّلام بيعت با أبوبکر را به جهت تأليف قرآن به تأخير انداخت‌»‌.

أبو نُعَيم در «حِلية الاولياء» و خطيب در «اربعين‌» با اسناد خودشان از سُدّي از عبد خير از علي عليه السّلام روايت کرده‌اند که او گفت‌: لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللهِ أقْسَمْتُ ـ أو حَلَفْتُ ـ أن لا أضَعَ رِدَايَ عَنْ ظَهْرِي حَتَّي أجْمَعَ مَا بَيْنَ اللَّوحَيْنِ‌. فَمَا وَضَعْتُ رِدَايَ حَتَّي جَمَعَتُ القُرْآنَ «چون رسول خدا رحلت نمود‌، من قسم خوردم که رداي خودم را از پشتم برندارم تا اينکه آنچه را که در بين دو صفحه و لوح (قرآن‌) قرار دارد جمع‌آوري کنم‌‌، بنابراين من ردايم را از پشتم بر نداشتم تا قرآن را جمع کردم‌»‌.

در اخبار أهل بيت عليه السّلام اين طور وارد شده است که‌: إنَّهُ آلَي أن لاَ يَضَعَ رِدَاءَهُ عَلَي عَاتِقِهِ إلاّ الصَّلوةِ حَتَّي يُؤلِفَ القُرآنَ وَ يَجْمَعَهُ‌. فَانْقَطَعَ عَنْهُمْ مُدَّةً إلَي أن جَمَعَهُ ثُمَّ خَرَجَ إلَيْهِم بِهِ فِي إزَارٍ يَحْمِلُهُ وَ هُمْ مُجْتَمِعُونَ فِي المَسْجِدِ‌، فَأنکَرُوا مَصِيرَهُ بَعْدَ انْقِطَاعٍ مَعَ اُلبَتِهِ‌،   فَقَالوا‌: الامرُ مَا   جَاءَ بِهِ أبوالحَسنِ‌.

فَلَمَّا تَوَسَّطَهُمْ وَضَعَ الکِتَابَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ قَالَ‌: إنَّ رَسُولَ اللهِ قَالَ‌: إنّي مُخَلفٌ فِيکُمْ مَا إن تَمَسَّکْتُمْ بِهِ لَنْ تَضِلُوا‌: کِتَابَ اللهِ وَ عِتْرَتِي أهْلَ بَيْتِي‌‌. وَ هَذَا الکِتَابُ وَ أنَا العِتْرَةُ‌.

فَقَامَ إلَيْهِ الثَّانِي فَقَالَ لَهُ‌: إن يَکُنْ عِندَکَ قُرْآنٌ فَعِنْدَنَا مِثْلُهُ‌، فَلاَ حَاجَةَ لَنَا فِيکُمَا‌. فَحَمَلَ عليه السّلام الْکِتَابَ وَ عَادَ بِهِ بَعْدَ أنْ ألزَمَهُمُ الحُجَّةَ‌.

«اميرالمؤمنين عليه السّلام سوگند ياد کرد که ردايش را بر دوشش نيفکند مگر براي نماز‌، تا زماني که قرآن را تأليف و جمع کند‌. فلهذا مدّتي از آنها منقطع شد تا قرآن را جمع نمود و سپس آن را به نزد ايشان برد در ميان لنگي که آن را گذاشته بود و با خود مي‌برد‌. ايشان همگي در مسجد مجتمع بودند‌. آنها تحوّل و رجوع او را بعد از انقطاع و جدائيي که با جماعت داشت‌‌، امر غير منتظري شمردند و با خود گفتند‌: أبوالحسن براي چه امري آن را آورده است‌؟

چون أميرالمؤمنين عليه السّلام در ميان آنان قرار گرفت‌‌، کتاب خدا را در ميان آنها نهاد و سپس گفت‌: رسول خدا گفت‌: تحقيقاً من به عنوان خليفه و بازمانده در ميان شما چيزي را مي‌گذارم که اگر به آن تمسّک کنيد هيچگاه گمراه نمي‌شويد‌: کتاب خدا و عترت من اهل بيت من‌‌. و اينست کتاب خدا و من هستم عترت‌‌. دوّمي به نزد او برخاست و گفت‌: اگر در نزد تو قرآن هست‌‌، در نزد ما نيز مثل او هست‌‌، بنابراين ما حاجتي در شما دو تا نداريم‌‌. علي عليه السّلام کتاب را برداشت و با خود بازگردانيد پس از آنکه حجّت را بر آنان تمام کرد»‌.

و در خبر طولاني از حضرت صادق عليه السّلام وارد است که‌: إنَّهُ حَمَلَهُ وَ وَلِّي رَاجِعاً نَحْوَ حُجْرَتِهِ وَ هُوَ يَقُولُ‌: «فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلاً فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ»‌.  وَ لِهَذَا قَرأ ابْنُ مَسْعُودٍ‌: إنَّ عَلِيًّا جَمَعَهُ وَ قَرَأ بِهِ فَإذَا قَرَأهُ فَاتَّبِعُوا قِرَائَتَهُ «علي عليه السّلام قرآن را با خود حمل کرد و به عقب به سوي حجرة خود برگشت در حالي که اين آيه از قرآن را مي‌خواند‌: «پس کتاب را به پشت سرهاي خود افکندند و آن را به ثمن و قيمت کمي فروختند‌. بنابراين چه بد معامله‌اي کردند»‌. و از همين لحاظ ابن مسعود قرائتش اين طور است‌: تحقيقاً علي قرآن را جمع کرد و بعضي از آن را به بعض ديگر منضّم نمود‌. پس زماني که آن را جمع‌آوري کرد‌، شما از قرائت و جمع شدة به دست او پيروي کنيد»‌. 

ناشي گويد‌.

 

جَامِعُ وَحْيِ اللهِ إذ فَرَّقَه

مَن رَامَ جَمْعَ آيَةٍ فَمَا ضَبَط‌

 

أشْکَلَهُ لِشَکْلِهِ بِجَهْلِه

فَاسْتُعْجِبَتْ أحْرُفُهُ حِينَ نَقَطْ

 

1 ـ «علي جمع کنندة وحي خداست در زماني که او را جدا جدا و متفرّق ساخته بود کسي که بخواهد يک آيه را جمع کند از عهده بر نمي‌آيد‌.

2 ـ عمر از روي جهالت خود بر شکل و مثال قرآن علي التباس و ابهام داشت‌‌. در وقتي که چون حروف آن را علي نقطه گذارده بود‌، مورد تعجّب و شگفت گرديد»‌.

عَوني گويد‌:

 

لَمَّا رَأي الامرَ قَبِيحَ المَدْخَلِ

حَرَّدَ فِي جَمْعِ الکِتَابِ المُنزَل

 

«چون علي نگريست که محل دخول و ورود امر ولايت و خلافت به صورت قبيح و زشتي در آمده است‌‌. براي تأليف و جمع‌آوري کتاب نازل شدة خدا‌، از قوم منعزل شد و به آشيانه و کوخ خود متفرّداً پناه برد»‌.

صاحب گويد‌:

 

هَلْ مِثْلَ جَمْعِکَ لِلْقُرآنِ تَعْرِفُهُ

لَفْظاً وَ مَعنيً وَ تَأوِيلاً وَ تَبييناً .

 

 «آيا مثل تو اي علي‌‌، در جمع‌آوري قرآني که او را مي‌شناسي از جهت لفظ و معني و از جهت تأويل و مراد و از جهت روشن ساختن معني‌‌، کسي قرآن را جمع نموده است‌»؟

و خطيب منيح گويد‌:

 

عَلِيُّ جَامِعُ القُرآنِ جَمْعًا

يُقَصِرُ عَنْهُ جَمْعُ الجَامِعينَا

 

«علي است که قرآن را چنان جمع نمود که تمامي جمعِ جمع کنندگان در برابر جمع او کوتاه و نارساست‌»‌.

و امّا آنچه که روايت شده است‌: أبوبکر و عمر و عثمان قرآن را جمع کردند‌، امّا أبوبکر چون از او درخواست نمودند که قرآن را جمع کند گفت‌: کَيْفَ أفْعَلُ شَيئاً لَمْ يَفْعَلُهُ رَسُولُ اللهِ وَ لاَ أمَرَنِي بِهِ «من چگونه دست به کاري زنم که رسول خدا خودش به آن دست نزد و مرا هم امر بدان ننمود»؟ اين روايت را بخاري در «صحيح‌» خود آورده است‌‌.

و أمّا علي مدعي بود که پيغمبر او را امر به جمع و تأليف قرآن نموده است‌. از اين گذشته ايشان زيد بن ثابت و سعيد بن عاص و عبدالرّحمن بن حارث بن هشام و عبدالله بن زبير را امر به جمع کردن قرآن نمودند‌، پس قرآن نتيجة جمع اين چهار نفر است‌‌.

تقدّم أميرالمؤمنين عليه السّلام در علم قرائات 

و از جمله علومي که علي در آن از همه بيش بود‌، علم قرائت‌ها بود که علماء قرائات در اين زمينه پيدا شدند‌. أحمد بن حنبل و ابن بَطّة و أبويَعلي در مصنّفات خود‌، از أعمش‌‌، از أبوبکر بن عيّاش‌‌، در ضمن خبري طولاني روايت کرده‌اند که‌: دو نفر مرد سي آيه از سورة احقاف را خواندند و در قرائتشان اختلاف داشتند‌. ابن مسعود گفت‌: اين خلاف را من نخوانده‌ام‌‌. و آن دو نفر را به حضور پيغمبر اکرم صلّي الله عليه وآله وسلّم برد‌. پيغمبر به خشم آمد و علي عليه السّلام نزد رسول خدا بود‌، علي عليه السّلام گفت‌: رَسُولُ اللهِ يَأمُرُکُمْ أن تَقْرَأوا کَما عُلِمْتُم «رسول خدا به شما امر مي‌کند که قرآن را همانطوري که به شما تعليم داده شده است بخوانيد»‌. و اين دليل است بر اينکه علي عليه السّلام به کيفيّت وجوه قرائت‌هاي مختلف‌‌، عالم بوده است‌‌.

و روايت شده است که چون زيد‌، تابوت را توبوة خواند‌، علي عليه السّلام به او گفت‌: تابوت بنويس‌‌، و او چنين نوشت‌‌.

قرّاء سبعه همگي رجوعشان در قرائت به أميرالمؤمنين عليه السّلام است‌. امّا حمزه و کسائي‌‌، آنها بر قرائت علي عليه السّلام و ابن مسعود اتّکاء و اعتماد دارند و مصحف آنها مصحف ابن مسعود نيست‌‌. بنابراين آنها رجوع به علي عليه السّلام دارند و با اين مسعود در آن چيزي که جاري مجراي إعراب است موافق هستند‌.

ابن مسعود گفته است‌: مَا رَأيتُ أَحَداً أقرَأ مِن عَلِيِّ بنِ أبِيطَالِبٍ لِلْقُرآنِ «من هيچکس را در قرائت قرآن‌‌، استادتر و ماهرتر از عليّ بن أبيطالب نديده‌ام‌»‌.

و امّا نافع وا بن کثير و أبو عَمرُو‌، قسمت عمدة قرائت‌هاي آنان به قرائت ابن عبّاس بر مي‌گردد‌، و ابن عبّاس نزد اُبَيُّ بن کعب و علي عليه السّلام قرائت نموده است‌‌. و آنچه از قرائت اين جماعت قرّاء مخالف قرائت اُبَيّ مي‌باشد از قرائت علي عليه السّلام گرفته شده است‌‌.

و امّا عاصم‌‌، او در نزد أبو عبدالرّحمن سُلَمي قرائت کرده است‌‌، و أبو عبدالرّحمن گفته است‌: من تمام قرآن را پيش عليّ بن أبيطالب قرائت نموده‌ام‌‌. و گفته‌اند که فصيح‌ترين قرائتت‌ها قرائت عاصم است چون اصل در قرائت را ادا کرده است‌‌، به علّت آنکه جاهائي را که ديگران ادغام کرده‌اند‌، او اظهار نموده است‌‌، و همزه‌اي را که ديگران لينت داده‌اند او تثبيت کرده‌‌، و ألف‌هاي را که ديگران اماله نموده‌اند او فتحه داده است‌‌.

و عدد آيات قرآن بنا بر نقل کوفيّون منسوب به علي عليه السّلام است و در ميان صحابه غير از علي عليه السّلام کسي نيست که عدد آيات بدو منسوب باشد‌. و عدد آيات را هر هر شهري از بعضي از تابعين مي‌نوشته‌اند‌.

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:40  توسط محمد دستان  | 
 

5- تقدم اميرالمؤمنين در علم تفسير

 

از جملة علماء علم تفسير مي‌باشند مانند عبدالله بن عبّاس و عبدالله بن مسعود و اُبَيُّ بن کعب و زيد بن ثابت‌‌. و همگي اتّفاق دارند که أميرالمؤمنين عليه السّلام بر آنها تقدّم دارد‌. در تفسير نقّاش وارد است که‌: ابن عبّاس گفت‌: جُلُّ مَا تَعَلَّمْتُ مِنَ التَّفسيِر مِن عَلِيِّ بنِ أَبِيطالِبٍ وَابنِ مَسْعُودٍ‌. إنَّ القُرآنَ اُنزِلَ عَلَي سَبْعَةِ أحْرُفٍ‌، مَا مِنْهَا إلاّ وَ لَهُ ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ‌، وَ إنَّ عَلِيِّ بْنَ أبِيطَالِبٍ عَلِمَ الظَّاهِرَ وَالبَاطِنَ «قدر مُعْظَم و بيشتر من از تفسير ياد گرفته‌ام از عليّ بن أبيطالب و ابن مسعود بوده است‌‌. قرآن بر هفت گونه نازل شده است و هيچيک از آن اقسام نيست مگر آنکه ظاهري دارد و باطني‌‌، و تحقيقاً عليّ بن ابيطالب عليه السّلام علم به ظاهر آن و علم به باطن آن داشته است‌»‌.

و در «فضائل‌» عکبري آمده است که‌: شَعبي گفت‌: مَا أحَدُ أعْلَمَ بِکِتابِ اللهِ بَعْدَ نَبِيِّ اللهِ مِن عَلِيِّ بنِ أبِيطالِبٍ «بعد از پيغمبر خدا‌، هيچکس داناتر به کتاب خدا از عليّ بن أبيطالب نيست‌»‌.

در تاريخ بلاذُري و «حِليَةُ الاولياء» آمده است که‌: قَالَ عَلِيُّ عَلَيهِ السَّلاَمُ‌: وَاللهِ مَا نَزَلَتْ آيَةُ إلاَّ وَ قَدْ عَلِمْتُ فِيمَا نَزَلَتْ وَ أيْنَ نَزَلَتْ‌، أبِلَيْلٍ نَزَلَتْ أَوْ بِنَهارٍ نَزَلَتْ‌، فِي سَهْلٍ أو جَبَلٍ؟ إنَّ رَبِي وَهَبَ لِي قَلْباً عَقُولاً وَ لِساناً سُئولا «علي عليه السّلام گفت‌: قسم به خدا آيه‌اي نازل نشده است مگر اينکه تحقيقاً من مي‌دانم درچه موضوعي نازل شده و در کجا نازل شده است‌‌، آيا در شب نازل شده يا در روز در بيابان هموار نازل شده يا در کوه‌؟ پروردگار من به من قلبي متفکّر و فراگير و زباني کنجکاو عنايت فرموده است‌»‌.

در «قوت القلوب‌» آمده است که‌: قَالَ عَلِيُّ عليه السّلام‌: لَوْ شِئتُ لاوْقَرْتُ سَبْعِينَ بَعيراً فِي تَفْسِيرِ فَاتِحَةِ الکِتَابِ «اگر مي‌خواستم هفتاد شتر را در تفسير سورة فاتحة الکتاب پر از بار سنگين و سرشار مي‌نمودم‌»‌.

و چون مفّسرين گفتار آن حضرت را يافتند‌، در تفسير به غير از قول او به کسي ديگر مراجعه ندارند‌. 

ابن کَوّا در وقتي که آن حضرت بر فراز منبر بود‌، از او پرسيد‌: مَا الذَّارِيَاتِ ذَرْواً؟ مراد از اين آيه چيست‌؟ فرمود‌: الرِيَاحُ (بادها)‌. پرسيد‌: وَ مَا الحامِلاَتِ وِقْرَأ؟ فرمود‌: السَّحَابُ (ابرها)‌. پرسيد‌. مَا الجَارِياتِ يُسْرَا؟ فرمود‌: الفُلکُ (کشتي‌ها)‌. پرسيد : مَا المُقتَسِمَاتِ أَمْرًا؟ فرمود‌: المَلَئِکَةُ (فرشتگان‌)‌. و تمام مفسّران در اين آيات قول آن حضرت را اخد کرده‌اند‌.

اين آيات در ابتداي سورة الذّاريات است‌: بِسمِ اللَهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِينِ‌. وَ الَّذَرِيَاتِ ذَرْوًا. فَالْحَامِلاَتِ وِقْرًا. فَالْجَارِيَاتِ يُسْرًا. فَالمُقَسِّمَاتِ أمْرًا. إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَصَادِقٌ. وَ إِنَّ الدِّينُ لَوَاقِعٌ   «سوگند به آنان که مي‌پراکنند پراکندني‌‌، پس سوگند به آنان که بار سنگين را در پشت و يا در شکم خود حمل مي‌کنند‌. پس سوگند به جاري شوندگان و راه‌افتادگاني به راحتي و آساني‌‌. پس سوگند به آنان که امر را تقسيم مي‌نمايند‌، که آنچه را به شما وعده داده شده راست است و تحقيقاً قيامت و روز جزا بر پاست‌»‌.

علاّمة طباطبائي ـ قدّس الله نفسه الزکيّه ـ در تفسير فرموده‌اند‌: الذَّاريَات جمع الذَّارِيَة است از گفتارشان که مي‌گويند‌: ذَرَتِ الرّيحُ التُّرَابَ تَذْرُوهُ ذَرْواً‌، يعني باد خاک را پراکند و در هوا منتشر ساخت‌‌. و وِقر با کسره و سکون‌‌، سنگيني بار است در پشت يا در شکم و در اين آيات‌‌، قَسَم دنبال قَسم‌‌، براي تأکيد دنبال تأکيد است براي آنچه دربارة آن قسم خودره مي‌شود و آن جزاي أعمال است‌‌. بنابراين وَالذَّارِيَاتِ ذَرْوًا سوگند است به بادهائي که خاک را مي‌پراکنند و در هوا منتشر مي‌کنند‌.

و فَالْحَامِلاَتِ وِقرًا با فائي که مفيد تأخير است و ترتيب را مي‌رساند عطف است بر الذَّارِيات و سوگند است به ابرهائي که سنگين آب را بر مي‌دارند و حمل مي‌نمايند‌. و فَالجَارِياتِ يُسْرًا عطف است بر آن و سوگند است به فرشتگاني که به امر خدا عمل مي‌کنند و آن امر را به اختلاف مقامات و درجات خود قسمت مي‌نمايند‌. زيرا امر خداوند تعالي صاحب عرش چه در مقام خلق و آفرينش و چه در مقام تدبير و ادارة امور‌، واحد است و اختلافي در خلقت با تدبير نيست‌‌. و عليهذا چون گروهي از فرشتگان خدا‌، امر او را بر حسب اختلاف وظيفه و عملي که به آنها محوّل شده است حمل کنند‌، آن امر منشعب مي‌شود و به حسب تقسّم آنها انقسام مي‌پذيرد‌. از اين گذشته چون گروهي از فرشتگاني که درجه و مقامشان از فرشتگان اوّل پائين‌تر است آن امر را حمل کنند‌، باز در مرتبة دوّم‌‌، آن امر به تقسيم آنها انقسام پيدا مي‌نمايد‌. و همينطور اين انقسام درجه به درجه پائين مي‌آيد تا برسد به فرشتگاني که مباشر و مأمور حوادث جزئيّه در عالم کَوْن هستند‌، پس آن امر به تقسّم آنها منقسم و به تکثّرشان متکثّر مي‌گردد‌.

و اين آيات چهارگانه ـ همانطور که ملاحظه مي‌شود ـ اشاره به تدبير عامّ در عالم خلقت مي‌کند‌، چون نمونه‌اي از آنچه در خشکي مورد تدبير الهي است بيان مي‌کند که الذّاريَاتِ ذَرْوًا باشد. و نمونه‌اي از آنچه در دريا مورد تدبير خداوندي است بيان مي‌کند که الجَارِيَاتِ يُسرًا باشد‌. و نمونه‌اي از آنچه در جوّ و فضاء مورد تدبير است بيان مي‌کند که الحَامِلاَتِ وِقرًا باشد‌. و همة اين اصناف از فرشتگان را تمام مي‌کند به فرشتگاني که وسائط در تدبير مي‌باشند که المقسِّمَاتِ أمرًا باشد‌.

و بنا بر آنچه گفته شد‌، اين آيات در معناي آنست که گفته شود‌: سوگند مي‌خورم به جميع اسبابي که به واسطة آنها امر تدبير در عالم تمام مي‌شود که چنين و چنان‌‌. و از طرق خاصّه و عامّه از علي ـ عليه افضل السّلام ـ در تفسير اين آيات چهارگانه به آنچه ذکر شد‌، رواياتي وارد است‌‌.

ابن کثير دمشقي در تفسير خود‌، از شعبة بن حجّاج‌‌، از سماک‌‌، از خال بن عرعرة روايت کرده است و نيز با سند ديگر از شعبة‌‌، از قاسم بن أبي بزة‌‌، از أبوطفيل روايت کرده است که آنها از عليّ بن أبيطالب شنيده‌اند‌، و نيز از غير از اين دو سند روايتي‌‌، از طرق ديگري از أميرالمؤمنين عليّ بن أبيطالب به ثبوت رسيده است که آن حضرت بر منبر کوفه بالا رفت و گفت‌: لا تَسألُونِي عَن آيَةٍ فِي کِتَابِ اللهِ تَعَالَي وَ لاَ عَن سُنَّةٍ عَنْ رَسُولِ اللهِ صَلَّي الله عليهِ وَآلِهِ وَسَلَّم إلاّ أنبَأتُکُم بِذَلِکَ «شما از من از هيچ آيه‌اي از کتاب خداي تعالي‌‌، و از هيچ سنّتي از سُنَن رسول خدا صلّي الله عليه وآله وسلّم نمي‌پرسيد مگر آنکه من شما را بدان خبر مي‌دهم‌»‌.

ابن کَوّا در حضور او برخاست و گفت‌: اي أميرالمؤمنين معناي گفتار خدا‌: وَالذَّارِيَاتِ ذَرْوًا جيست‌؟ علي ـ رضي الله عنه ـ گفت‌: الريحُ (باد)‌. گفت‌: معناي فَالحَامِلاَتِ وِقْرًا چيست‌؟ علي ـ رضي الله عنه ـ گفت‌: السحاب (ابر). گفت‌: معناي فَالحَامِلاَتِ يُسْرًا چيست‌؟ علي ـ رضي الله عنه ـ گفت‌: السُّفن (کشتي‌ها)‌. گفت‌: معناي فَالمُقَسِّمَاتِ أمرًا چيست‌؟ علي ـ رضي الله عنه ـ گفت‌: المَلَئِکَةَ (فرشتگان‌)‌.

سيُوطي در تفسير «الدّر المنثور» تفسير اين معاني چهارگانه را در آيات چهارگانه‌‌، از علي بن أبيطالب ـ عليه أفضل الصّلوة و السّلام ـ از عبدالرزّاق و فريابي و سعيد بن منصور و حارث بن أبي اُسامة و ابن جرير و ابن منذر و ابن أبي حاتم و ابن أنباري در «مصاحف‌» و حاکم با تصحيحي که کرده است و بيهقي در «شعب الايمان‌» از طرق مختلفي‌‌، تخريج کرده است‌‌.

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:39  توسط محمد دستان  | 
 

6- داستان شلاق خوردن صبيغ بن عسل و منع وي از سئوال قرآني

 

و سيوطي و ابن کثير‌، از بزّار‌، و دار قطني در «افراد» و ابن مردويه و ابن عساکر از سعيد بن مسيّب تخريج کرده‌اند که‌: صُبَيغ تَميمي به نزد عمر بن خطّاب آمد و گفت‌: به من خبر بده که مراد از الذَّارِياتِ ذَرْوًا چيست‌؟ عمر گفت‌: مراد بادهاست و اگر من از رسول خدا نشنيده بودم به تو نمي‌گفتم‌‌. صُبَيغ گفت‌: به من خبر بده که مراد از حامِلاَتِ وِقرًا چيست‌؟ عمر گفت‌: مراد ابر است‌‌، و اگر من از رسول خدا نشنيده بودم به تو نمي‌گفتم‌‌. صُبيغ گفت‌: به من خبر بده که مراد از الجارِياتِ يُسرًا چيست‌؟ عمر گفت‌: کشتي هاست‌‌. و اگر من از رسول خدا نشنيده بودم به تو نمي‌گفتم‌‌. صِبَيغ گفت‌: به من خبر بده که مراد از المُقَسِّمَاتِ أمرًا چيست !عمر گفت‌: ملائکه‌‌. و اگر من از رسول خدا نشنيده بودم به تو نمي‌گفتم‌‌.

در اين حال عمر امر کرد تا صُبَيغ را صد شلاق زدند و او را در اطاقي حبس کردند‌. چون بدنش از جراحت شلاّق ها خوب شد‌، او را طلب کرد و صد شلاّق ديگر زد و او را بر روي جهاز شتري نشاند و به بصره تبعيد کرد‌. به أبو موسي اشعري حاکم خود در بصره نوشت تا مردم با وي مجالست نکنند‌. صُبيغ بر همين حال بود تا به نزد أبوموسي آمد و به قسم‌هاي مؤکَّده و سوگندهاي مُغَلَّظه قسم ياد کرد که از آن رويّه و روش سؤال از آيات دست برداشته است‌‌. أبوموسي جريان را به عمر نوشت و عمر به أبوموسي نوشت که من چنين مي‌دانم که راست مي‌گويد‌. در اين صورت آزاد بگذار که با مردم مجالست کند.

و سيوطي از فريابي‌‌، از حسن تخريج کرده است که صُبَيغ بن عسل تميمي‌، از عمر بن خطّاب از الذَّارِياتِ ذَروْاً عُرْفًا ، از آيه وَالنَّازِعَاتِ غَرْقًا پرسيد‌. عمر به او گفت‌: سرت را برهنه کن‌‌. چون برهنه کرد دو رشته موي بافته داشت‌‌. عمر گفت قسم به خدا اگر سر تو را تراشيده مي‌يافتم گردنت را مي‌زدم‌‌. و سپس به أبوموسي أشعري نوشت تا احدي از مسلمانان با او ننشيند و سخن نگويد‌.

داستان سؤال صُبَيغ از عمر‌، و زدن او را با جريده‌ها و چوبها و شاخه‌هاي درخت خرما به طوري که بدنش مجروح شد و همچون دُمَل ورم کرد و سپس او را حبس کرد تا خوب شد‌، و دو مرتبه به همين نحو او را با جريده‌هاي خرما شّلاق زد‌، و ساير جزئيّات قضيّة وي از مسلّمات تاريخ است‌‌. ابن کثير در ذيل همين روايتي که اخيراً از وي نقل نموديم مي‌گويد‌: حافظ‌: ابن عساکر اين جريان را در ترجمة احوال صُبَيغ به طور تفصيل ذکر کرده است‌‌.

علاّمة اميني در باب نوادر الاثر في علم عمر‌، در تحت عنوان اجتهاد خليفه در سؤال از مشکلات قرآن‌‌، با عبارات و مضامين مختلفي که همه حکايت از يک جريان واحد مي‌نمايد‌، از «سُنن‌» دارمي و از «تاريخ‌» ابن عساکر و از «سيرة عمر» ابن جوزي‌‌، و از «تفسير» ابن کثير‌، و از «اتقان‌» سيوطي‌‌، و از «کنز العمّال‌» نقلاً از دارمي و نصر مقدسي و اصفهاني و ابن انباري و الکاني و ابن عساکر و از «تفسير الدُّرُّ المنثور» و از «فتح الباري‌» و از «فتوحات مکيّه‌» نقل مي‌کند که سليمان بن يسار روايت کرده است که‌:

مردي که به او صُبَيغ مي‌گفتند وارد مدينه شد و شروع کرد به پرسيدن از متشابهات قرآن‌‌. عمر د رحالي که قبلاً از براي او عَرَاجينِ   درخت خرما را تهيّه ديده بود در پي او فرستاد و او را احضار کرد و به او گفت‌: تو کيستي‌؟ گفت‌: من عبدالله صُبَيغ هستم عمر يک شاخه از آن شاخه‌ها را برگرفت و به او مي‌زد و مي‌گفت‌: من عبدالله عمر هستم‌‌. عمر به قدري او را زد که از سرش خون جاري شد‌. صُبَيغ گفت‌: اي أميرمؤمنان‌‌، ديگر کافي است‌‌. آنچه را که در سر داشتم همه رفت و ديگر چيزي را نمي‌يابم‌‌.

و از نافع غلام عبدالله روايت است که‌: صُبيغ عراقي شروع کرد در ميان لشگريان مسملين از آياتي از قرآن سؤال کردن تا به مصر وارد شد‌. عَمروبن عاص وي را به نزد عمر بن خطّاب فرستاد‌. چون فرستادة عمروعاص نامة او را به عمر داد‌، و عمر نامه را خواند‌، به او گفت‌: اين مرد کجاست‌؟ رسول گفت‌: در منزلگاه است‌‌. عمر گفت‌: مواظب باشد تا نرود که در اين صورت از دست من به عقوبت دردناکي خواهي رسيد‌. رسول‌‌، صُبَيغ را به نزد عمر آورد‌.

عمر به او گفت‌: ازچيزهاي تازه و بديع سؤال مي‌کني !آنگاه فرستاد تا آن شاخه‌هاي تر از جرايد درختِ خرما را آوردند و با آنها به قدري به وي زد تا در پشت او مثل قرحه و دُمَل برآمد و سپس او را واگذارد‌. چون خوب شد در مرتبة سوّم که عمر وي را احضار کرد تا چوب بزند صُبَيغ گفت‌: اگر مي‌خواهي مرا بکشي‌‌، خوب بکش‌‌. و اگر مي‌خواهي مرا معالجه و مداوا نمائي سوگند به خدا که من خوب شده‌ام و نياز به معالجه ندارم‌‌.

عمر به او اجازه داد به زمين سکونتش برود و به أبو موسي اشعري نوشت تا نگذارد يک نفر از مسلمين با او معاشرت کند‌. اين امر بر آن مرد گران آمد‌. و أبو موسي به عمر نوشت‌: اين مرد توبه کرده است‌‌. و عمر نوشت که أبو موسي به مسلمين اذن دهد تا با وي مجالست کنند‌.

و از سائب بن يزيد روايت است که گفت‌: به حضور عمر بن خطّاب آمدند و گفتند‌: اي أمير مؤمنان ما برخورد کرديم با کسي که از مشکل قرآن سؤال مي‌کند‌. عمر گفت‌: اللهُمَّ مَکنِّي مِنه «بار پروردگارا مرا بر او چيره گردان‌»‌. روزي در حالي که عمر نشسته بود و مردم را صبحانه مي‌داد‌، ناگهان آن (مرد) آمد و بر تن او لباسها و عمّامة صفدي بود و از آن صبحانه خورد تا فارغ شد‌، سپس گفت‌: اي أميرمؤمنان وَالذَّارِيَاتِ ذَرْوًا فالْحَامِلاَتِ وِقْرًا؟

عمر گفت‌: تو آن مرد هستي‌؟ در اين حال عمر برخاست و به نزد او رفت و دو آستين خود را بالا زد و پيوسته و مداوم به قدري به او شلاّق زد تا عمامه از سرش افتاد‌، و گفت‌: سوگند به آنکه جان عمر به دست اوست‌‌، اگر تو را سرتراشيده مي‌يافتم‌‌، سرت را برمي‌داشتم‌‌. او را لباسي بپوشانيد و بر روي جهاز شتري بنشانيد و او را اخراج کنيد تا در شهر خودش داخل سازيد‌. در آنجا بايد خطيبي بايستد و سپس بگويد‌: صُبَيغ علم مي‌جسته است و خطا کرده است‌‌.

صُبَيغ بدين گونه هميشه در ميان قومش پست و سرشکسته بود تا مُرد و در حالي که قبلاً آقاي قومش بود‌.

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:38  توسط محمد دستان  | 
 

7- منع عمر از بحث در آيات قرآن

و از أنس است که‌: عمر بن خطّاب به صُبَيغ کوفي در مسأله‌اي که در حرفي از قرآن پرسيده بود‌، آنقدر شلاّق زد تا خون‌هاي جاري شده از پشت او‌، از اين طرف و آن طرف تحرّک داشت‌‌.

و از زُهري است که‌: عمر صُبيغ را به واسطة کثرت سؤالش از حروف قرآن‌، به طوري تازيانه زد که خون‌هاي پشت او متحرّک بود و از اين طرف و آن طرف مي‌رفت‌‌.

غزالي در «احياء العلوم‌» ج 1‌، ص 30 گويد‌: و (عمر) بود که باب جَدَل و کلام را مسدود نمود و صُبَيغ را با دِرَّة خود زد چون در باب تعارض دو آيه از کتاب خدا سؤالي از او به عمل آورد‌. عمر او را مهجور کرد و تبعيد نمود و امر کرد تا مردم از او دوري گزينند‌. (انتهي‌)‌.

و اين صِبيغ‌‌، صُبيغ بن عَسَل است‌‌. و گفته مي‌شود‌: ابن عسيل است و گفته مي‌شود‌: صُبيغ بن شريک از طائفة بنو عسيل است‌‌.

باري عامّه اين فعل عمر را توجيه مي‌کنند به آنکه چون صُبيغ از متشابهات قرآن سؤال مي‌کرد و سؤال از آن نهي شده است‌‌، فلهذا او را بدين گونه ضرب و حبس و شکنجه و تبعيد و امر به دوري از وي تأديب کرد‌.

سيوطي در «اتقان‌» در ضمن باب عدم جواز عمل به متشابهات قرآن‌‌، دو روايت را از صُبيغ در اين موضوع ذکر مي‌کند‌: اوّل روايت دارمي از سليمان بن يسار که ما در اين بحث آن را آورديم‌‌. و دوّم روايت نافع غلام عبدالله که ما در دنبال روايت اوّل ذکر کرديم و آن را با عبارت‌: وَ في رِوايَةٍ بيان مي‌کند‌. .

و ابن کثير پس از ذکر روايت سعيد بن مسيّب که ما اينک از او ذکر کرديم‌‌، مي‌گويد‌: قصّة صُبيغ بن عَسَل با عمر مشهور است‌‌. و علّت زدن عمر وي را بدين کيفيّت آن بود که‌: إنَّهُ ظَهَرَ لَهُ مِن أمرِهِ فِيمَا يَسألُ تَعَنُّناً وَ عِنَاداً‌. واللهُ أعلَمُ‌.

«صُبيغ در پرسش‌هاي خود‌، در صدد اظهار آزمايش و خرده‌گيري و تلبيس و فهماندن به به طرف مقابل که تو چيزي را نمي‌داني بود‌. و خداوند به حقيقت آن امر داناتر است‌»‌. 

عمر سؤال از معاني و مفاهيم قرآن را منع کرد و مي‌گفت‌: مردم بايد ظاهر قرآن را بخوانند و نيز از بيان و ذکر احاديث و سنّت و سيرة رسول خدا صلّي الله عليه وآله وسلّم منع کرد و دستور داد تا استانداران او در شهرها و بلاد به مردم امر کنند تا احاديث رسول الله را براي مردم بازگو نکنند‌. و هرکس حديثي از رسول خدا نقل مي‌کرد مورد تعرّض او قرار مي‌گرفت‌‌. و شلاّق و تازيانة دستي او به قدري قوي و در زدن سريع بود که براي کسي جرأت سؤال و پرسش نگذارده بود‌، زيرا دِرَّة عُمَر (تازيانة دستي‌) طرف مقابل را نمي‌شناخت و سر و صورت و گردن و بدن را از هم تشخيص نمي‌داد‌. مسکين پرسنده به مجرّد سؤال از مسأله‌اي چنان تازيانه مي‌خورد که سر ورم مي‌کرد و از بيني و دهان خون جاري مي‌شد‌.

ابن أبي الحديد در «شرح نهج البلاغه‌» دارد که‌: دِرَّةُ عُمَرَ أهيَبُ مِن سَيفِ الحَجَّاجِ  

«تازيانة دستي عمر‌، از شمشير برّان حجّاج بن يوسف ثقفي وحشتناکتر و ترساننده‌تر بود»‌.

و دانستيم که عبدالله بن عبّاس مدّتها مي‌خواست از عمر معناي اين آيه و مصداق آن را بپرسد‌: إِن تَتُوبَا إِلَي اللهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمَا «شما دو نفر زن اگر به خداوند هم توبه کنيد‌، دلهاي شما از حقّ ميل کرده است‌» و جرأت نمي‌کرد‌. تا در سفر ملازم وي شد و در راه آفتابة او را برداشت و آب به دست او براي وضو مي‌ريخت‌‌. در اين حال موقع را مغتنم شمرده گفت‌: اي أمير مؤمنان مراد از اين دو زن در اين آيه إِن تَتُوبَا إِلَي الله کيست‌؟ ابن عبّاس مي‌گويد‌: عمر تأمّلي کرد و مثل اينکه از سؤال من ناخوشايند بود‌، سپس سر خود را بلند کرد و گفت‌: حَفصه و عائشه‌‌. .

و نيز دانستيم که در مسألة عَوْل‌‌، چون ابن عبّاس مسأله را براي زُفَر بيان کرد و روشن ساخت که‌: عَوْل ، باطل و غلط است‌‌، زُفَر به او گفت‌: پس چرا تو اين مسأله را در زمان حيات عمر بيان نکردي‌؟ ابن عبّاس به زُفَر گفت‌: إنَّمَا کُنتُ أهيبُهُ «من مي‌ترسم و از ابداء و آشکار کردن اين مسأله که بر خلاف گفتار و رأي عمر بود‌، بر خود نگران بودم‌»‌.

باري منع بيان احاديث رسول الله يکصد سال به طول انجاميد‌. در اين مدّت نقل احاديث ممنوع بود‌. چرا‌... و ملاحظه مي‌شود که از اين فقدان چه مصيبت بزرگي بر امّت اسلام وارد شد‌.

کتاب خدا (قرآن کريم‌) براي تلاوت کردن و تدبّر نمودن و معاني و مفاهيم آن را فهميدن است‌‌. چقدر آيه در همين قرآن ما را امر به تدبّر در آيات مي‌کند و از نفهميدن قرآن شديداً برحذر مي‌دارد‌. آن وقت اگر انسان حقّ فهميدن قرآن را نداشته باشد و حقّ پرسش از مدلول و مراد را نداشته باشد‌، اين کتاب به چه درد او مي‌خورد؟ اين کتاب که کتاب عمل است و عمل بدون علم محال است‌‌، چگونه مي‌توان به قرآن بدون فهميدن آن عمل نمود و طبق دستورات آن رفتار کرد؟

آيات متشابهات در قرآن بسيار است ولي آنها هم براي مردم است‌‌. لغو بيهوده و اشتباه در قرآن نيامده است‌‌. منتهي بايد آياتِ متشابهه را به آيات محکمه ارجاع داد و معني و مفهوم آن را از آيات محکمه به دست آورد‌. و براي اين امر‌، راسخون در علم از طرف شارع اقدس معيّن شده‌اند‌. آنان معاني متشابهات را مي‌دانند و با ارجاع آنها به محکمات حقيقت را براي مردم روشن مي‌کنند‌.

اگر بنا بود آيات متشابهه را غير از خدا کسي نفهمد و أبداً به صاحبان علم و راسخان در معارف‌‌، فهم آن داده نشود‌، در حقيقت تمام محتواي قرآن منهاي اين آيات متشابهه بود‌، با آنکه مي‌دانيم‌: قرآن مجموعة آيات محکمه و آيات متشابهه است‌‌.

البتّه عمر معاني آيات متشابهه‌‌، بلکه بعض از آيات محکمه را نمي‌فهمد و کسي هم از او توقّع فهم آن را ندارد‌. هر کس شاکله‌اي دارد‌. ظرفيّت و استعداد مخصوص به خود را دارد‌. توقّع در اينجاست که چرا بايد چنين شخصي به مسند پيامبر بنشيند؟ و بر اريکة وحي و الهام و ولايت و کتاب و اين امور باطنيّه تکيه زند؟ در حالي که از معناي ظواهر قرآن بي‌خبر باشد و در پاسخ مراجعان فرو ماند و بجاي زبان گويا و فصيح و بليغ صاحب ولايت أميرالمؤمنين عليه السّلام که واجد اين منصب است و دست پروردة اين مکتب است و شيرخوردة از پستان وحي و فهم و درايت و علم و گويندة سَلُونِي قَبْلَ أن تَفقِدُونِي‌‌، و سرايندة لَو ثُنِيَت لِيَ الوَسَادَةُ مي‌باشد . پاسخ مردم را با تازيانة سکوت و خفه شو و لال شو و مپرس و مگو و بحث مکن و روايت مکن بدهد؟

عمر معناي والذَّارِيَاتِ ذَرْوًا فَالْحَامِلاَتِ وِقرًا را نمي‌دانست و در برابر سؤال صُبَيغ فرو ماند و شرمنده شد‌. فلهذا تازيانه را بر وي نثار کرد‌. در هيچيک از رواياتي که در اين باره رسيده است‌‌، ذکر اين که عمر گفت‌: معناي والذَّارِيَاتِ بادها و فَالْحَامِلاَتِ ابرهاست‌‌، و اگر رسول خدا نمي‌گفت من هم نمي‌گفتم‌‌، نيامده است‌‌. و در روايت سيوطي و ابن کثير که از سعيد بن مسيّب با چنين عباراتي وارد شده است اين عبارات ساخته و پرداختة راوي است و خواسته است بر روي جهل خليفه سرپوشي نهد و براي تازيانه‌هاي وارده بر صُبيغ عذري بتراشد‌.

ابن کثير در بيان اين روايت‌‌، تصريح دارد که اين روايت‌‌، حديث مرفوع است و علاوه در سلسلة راويان‌‌، أبوبکر بزّاز گفته است که‌: ابوبکر بن أبي سُبَرَة سُسُت است و سعيد بن سلام از اصحاب حديث نيست و بنابراين‌‌، اين حديث ضعيف است و مرفوعه‌‌. معناي کتاب خدا را آورندة کتاب و خليفة و الاتبار او مي‌داند‌. همان کس که کتاب را در جامه‌اي پيچيد و به مسجد برد و به آن جماعت گفت‌: رسول خدا صلّي الله عليه وآله وسلّم فرموده است‌: من در بين شما کتاب خدا و عترت خودم را باقي مي‌گذارم‌‌. اين است کتاب خدا و منم عترت رسول خدا‌. عمر برخاست و گفت‌: اگر در نزد تو کتاب خدا هست در نزد ما هم مثل آن هست‌‌. فلهذا ما احتياجي به شما دو تا (کتاب و عترت‌) نداريم‌‌. أميرالمؤمنين عليه السّلام کتاب را با خود برگردانيد و گفت‌: تا روز قيامت ديگر آن را نخواهيد ديد‌.

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:37  توسط محمد دستان  | 
 

9- لزوم رجوع به امام در رابطه با قرآن

 

در اينجا خوب براي ما روشن مي‌شود ـ نه مفهوماً و به حمل اوّلي ذاتي بلکه مصداقاً و به حمل شايع صناعي ـ فريادهاي أميرالمؤمنين‌‌، عليه افضل صلوات المصلّين‌‌،در خطبه‌ها و مواعظ بالاخصّ در خطبه‌هاي «نهج البلاغه‌» که‌: اي مردم به سوي ما بيائيد و از ما بگيريد و از ما أخذ کنيد‌، که علم و معرفت و نور و سرور و حبور و حيات أبدي و زندگي جاوداني اينجاست‌‌؛ به سوي غير ما نرويد که دست خالي خائباً خاسراً بر مي‌گرديد‌، خسته و فرسوده‌‌، تهي شده‌‌، سرماية عمر را از دست داده‌‌، در تلالؤ آب به سراب رسيده و در غايت و نهايت عمر و سرمايه‌هاي خدادادي با موجود تاريک و زشت و عَفِن عشقبازي نموده بايد رخت از جهان بربنديد‌.

باري برگرديم به کلام ابن شهرآشوب در بيان سبقت أميرالمؤمنين عليه السّلام بر همگان در جميع علوم‌‌. او مي‌گويد‌: معناي گفتار خدا را که مي‌گويد‌: إنَّ أوَّل بيتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ  «تحقيقاً اوّلين خانه‌اي که براي مردم قرار داده شد هر آينه آن خانه‌اي است که در مکّه قرار دارد در حالي که مبارک است‌» نمي‌دانستند‌. مردي گفت‌: مراد اوّلين خانه‌اي است که بوده است‌: قَالَ‌: لاَ‌، قَدْ کَانَ قَبْلَهُ بُيُوتٌ وَلَکِنَّهُ أَوَّلُ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ مُبَارَکًا فِيهِ الهُدَي وَالرَّحْمَةُ وَالبَرَکَةُ‌. وَ أَوَّلُ مَن بَنَاهُ إبرَاهِيمُ‌، ثُمَّ بَنَاهُ قَوْمٌ مِنَ العَرَبِ مِن جُرهُمَ‌، ثُمَّ هُدِمَ فَبَنتهُ قُرَيشُ   «أميرالمؤمنين عليه السّلام گفت‌: نه‌‌، پيش از کعبه‌‌، خانه‌هائي بوده است وليکن کعبه اوّلين خانه‌اي است که براي مردم به طور مبارک که در آن هدايت و رحمت و برکت است قرار داده شده است‌‌. و اوّلين کسي که کعبه را بنا کرد ابراهيم بود‌، و پس از آن قومي از عرب از قبيلة جُرْهُم آن را بنا کرد‌، و سپس خراب شد و قبيلة قريش آن را بنا نمودند.»

و گفتار ابن عبّاس را در تفسير‌، مُستحسَن مي‌شمرند و مقدّم مي‌دارند چون از أميرالمؤمنين عليه السّلام اخذ کرده است‌‌.

احمد در «مسند» خود گفته است که چون پيغمبر اکرم صلّي الله عليه وآله وسلّم وفات کردند‌، ابن عبّاس ده ساله بود و فقط از قرآن سُور محکَم يعني سُوَر مُفصَّل را خوانده بود‌.  

يعني آنچه دارد‌، پس از رسول خدا و از أميرالمؤمنين دارد‌.

صاحب بن عبّاد گويد‌:

 

هَلْ مِثْلُ عِلْمِک لَوْزَلُّوا وَ إن وَهَنوا

وَ قَدْ هُدِيَت کَمَا أصْبَحْتَ تَهْدِينَا؟

 

«آيا مثل و مانندي براي علم تو پيدا مي‌شود که ما را دستگيري و هدايت کند‌، از آن علومي که اگر آنها در آن لغزشي و يا ضعفي داشتند‌، تو چنان بر آن مطئلع بودي و به دقايق آن واقف که گويا در صبح روشن وارد شده‌اي‌»؟

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:35  توسط محمد دستان  | 
 

8- حديث ثقلين و عدم جدايي امام از قرآن

 

وجود کتاب خدا در روي زمين و مکلّف بودن مردم به عمل به آن‌‌، بدون مدرّس و معلّم و عالم به ظاهر و باطن و محکم و متشابه آن معقول نيست‌‌. وجود ثَقَلَين‌: کتاب و عترت‌‌، کتاب و امام راستينِ عالم به آن ضروري است‌‌.

شيعه و عامّه با سندمتواتر بلکه مافوق تواتر از رسول خدا صلّي الله عليه وآله وسلّم روايت کرده‌اند که فرمود‌: إنِي تَارِکٌ فِيکُمُ الثَّقَلَين‌: کِتَابَ اللهِ وَ عِترَتِي ـ أو أهلَ بيتي ـ وَ إنَّهُمَا لَن يَفْتَرِقَا حَتَّي يَرِدَا عَلي الحَوْضِ   «من در ميان شما دو متاع نفيس و گرانقدر باقي مي‌گذارم‌‌، کتاب خدا و عترت من ـ با اهل بيت من ـ و تحقيقاً آن دو از هم جدا نمي‌شوند تا با همديگر بر حوض کوثر بر من وارد شوند»‌.

آية الله علاّمه‌: مير حامد حسين لکهنوي هندي نيشابوري رضوان الله عليه‌‌، جلد دوازدهم از کتاب شريف و بديع «عَبَقات الانوار» را به بحث در پيرامون اين حديث مبارک اختصاص داده و آن را به دو قسمت کرده است‌: قسمت اوّل را در بحث از سند‌، و قسمت دوّم را در بحث از دلالت آن قرار داده است‌‌.

باري أميرالمؤمنين عليه السّلام است که پاسدار قرآن و نگهبان محکمات و متشابهات و عالم به مطلق و مقيّد‌، و ناسخ و منسوخ است‌‌. اوست که بر فراز منبر بدون هيج تحاشي‌‌، جواب ابن کَوّا را در برابر هزاران نفر مي‌دهد‌. اوست که باب جدل و مکالمه را باز کرد و ملاحده و زنادقه را به بحث طلبيد و با علماء درجه يک از يهود و نصاري و جاثليق‌ها به بحث پرداخت و ايشان را مُلزم نمود و به اسلام کشانيد‌. دِرّة او زبان اوست‌‌. منطق اوست‌‌، درّه‌اي که لبخند مي‌زند و چون غنچه مي‌شکفد و بي‌دينان را به دين گرايش مي‌دهد‌، نه درّه‌اي که متديّنان را از دين بيزار کند و فراري دهد‌.

مردم بايد به او رجوع کنند و در آغوش بازِ او پناه برند و مشکلات خود را بدون ترس و وحشت و بدون پروا از او بپرسند‌. صُبيغ هم مي‌بايد مانند اصحاب و پيروان و شيعيان أميرالمؤمنين عليه السّلام در رفع مشکلات علمي خود بدان حضرت مراجعه کند و جواب تامّ و تمام و کافي و شافي بستاند و خود را از معدن ولايت و آبشخوار علم و معرفت سير و سيراب کند‌. او اشتباه کرد و سرسفره و صبحانة غير رفت و از آنجا سير شد‌، فلهذا ضربات پي‌درپي و کوبنده و توفنده بر سر گيسودار او‌، از لوازم لاينفکّ اين مائده است‌‌. حالا خدا رحم کرده است که سرش مخلوق نبود (تراشيده‌) و گرنه سر از بدن مي‌پريد و به ديار نيستي روان مي‌شد‌.

حقّا و تحقيقاً درست نوشت عمر به أبوموسي اشعري که‌: إنَّ صُبَيغاً قَدِ ابْتَغَي العِلْمَ وَ أخطَأهُ   «صُبيغ دنبال علم رفت و خطا کرد» صُبيغ دنبال علم رفت و ندانست از کجا بايد به دست آورد؟ و چگونه بايد تحصيل کند؟ و نزد کدام معلّم و أميرالمؤمنين برود؟ آيا أميرالمؤمنيني که مغيرة بن شُعبَه لقب خليفة دوّم قرار داده و محازاً و اعتباراً مردم را به اين لقب امر کرده تا وي را صدا کنند و در خطاب خود به او أمير مومنان بگويند؟ يا أميرالمؤمنيني که رسول اکرم‌‌، از جانب خدا‌، نام و لقب شير بيشة ولايت نموده و در روز غدير خمّ همة مسلمين و مسلمات را امر کرده که به وي أميرالمؤمنين بگويند و به او با اين لقب سلام کنند والسّلامُ عَلَيکَ يا أميرَالمؤمنين بر زبان آرند‌.

خود عمر و أبوبکر هم گفتند‌: السَّلاَمُ عَلَيْکَ يَا أميرَالمؤمنينَ‌، بَخٍ بَخٍ لَک يا عليُّ‌، أصْبَحْتَ وَ أمسَيْتَ مَوْلاَي وَ مَولَي کُلِّ مُؤمِنٍ وَ مؤمِنَةٍ «سلام بر تو اي امير مؤمنان‌‌، به به به تو‌، آفرين بر تو اي علي‌‌، صبح کردي و شب کردي در حالي که آقا و سيّد و سالار من‌‌، و آقا و سيّد و سالار هر يک از مردان مؤمن و زنان مؤمنه مي‌باشي‌»‌.

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:35  توسط محمد دستان  | 
 

10- تقدم آن حضرت در علم فقه

و از جملة علوم علم فقه است که در اين زمينه فقهائي در اسلام به وجود آمدند‌. أميرالمؤمنين عليه السّلام فقيه‌ترين فقهاء بوده است‌‌، به علّت آنکه آنچه از او در اين موضوع به تنهائي به ظهور رسيده است از جميع ايشان به ظهور نرسيده است‌‌. از اين گذشته مي‌بينيم تمامي فقهاء بلاد و شهرها به او مراجعه دارند و از درياي فقه او مشتي آب بر مي‌دارند‌. امّا أهل کوفه و فقهاي آنها سفيان ثوري و حسن بن صالح بن حي و شريک بن عبدالله و ابن أبي ليلي مي‌باشند‌. و اينها مسائل را که از اصول تفريع مي‌کنند مي‌گويند‌: اين قياس‌‌، گفتار عليّ بن أبيطالب است‌‌. ايشان اساس ابواب فقه خود را بر اين مجري قرار مي‌دهند‌.

و امّا اهل بصره‌‌، و فقهاي ايشان حسن و ابن سيرين مي‌باشند‌. و هر دو نفر آنها فقه خود را از کسي اخذ کرده‌اند که او از علي عليه السّلام اخذ کرده است‌‌. و ابن سيرين پرده بر مي‌دارد که او فقهش را از کوفيّون و از عُبَيدة سمعاني گرفته است‌‌. و او از خصوصي‌ترين افراد مردم به علي عليه السّلام بوده است‌‌.

و امّا اهل مکّه فقهشان را از ابن عبّاس و از علي عليه السّلام گرفته‌اند‌. و ابن عبّاس معظَم علم خود را از آن حضرت گرفته است‌‌.

و اما اهل مدينه‌‌، از علي عليه السّلام اخذ نموده‌اند‌. و شافعي کتاب مستقلّي تصنيف نموده است در دلالت بر اينکه اهل مدينه همگي در فقه تابع علي عليه السّلام و عبدالله مي‌باشند‌. و محمّد بن حسن فقيه گفته است‌: لَوْ لاَ عِلِيُّ بنُ أبيطالِبٍ مَا عَلِمْنَا حُکْمَ أهْلِ البَغي «اگر عليّ بن أبيطالب نبود ما حکم و چگونگي عمل و رفتارمان را با اهل بغي و شورشيان نمي‌دانستيم‌» که نبايد از آنها اسير گرفت و مجروحشان را کشت و اموالشان را غارت کرد‌.

محمّد بن حسن کتابي در فقه دارد که مشتمل بر سيصد مسأله در بارة جنگ با اهل بغي است‌‌، که بنا بر عمل أميرالمؤمنين عليه السّلام و حکم آن حضرت تصنيف نموده است‌‌.

در مُسْنَد أبو حنيفه وارد است که هشام بن حکم گفت‌: حضرت صادق عليه السّلام به أبو حنيفه گفتند‌: قياس را از کجا مي‌گيري‌؟ گفت‌: از گفتار عليّ بن أبيطالب و زيد بن ثابت‌‌. و در وقتي که عمر عليّ بن أبيطالب عليه السّلام و زيد بن ثابت را در باب ارثِ جَدّ با برادران ديدار کرد‌، علي عليه السّلام به او گفت‌: لَوْ أنَّ شَجَرَةً انشَعَبَ مِنهَا غُصنٌ وَانشَعَبَ مِنَ الغصْنِ غُصْنَانِ أيُّمَا أقْرَبُ إلَي أحَدِ الغُصنَينِ‌: أصَاحِبُهُ الَّذِي يَخْرُجُ مَعَهُ أمِ الشَّجَرَةِ «اگر درختي را فرض کنيم که از آن يک شاخه منشعب شود و سپس از اين شاخه‌‌، دو شاخة ديگر پهلوي هم و به طور متوازي منشعب شود‌، کداميک به يکي از دو شاخة منشعب و جدا شده نزديکتر است‌: آيا همين شاخة موازي که در پهلوي او در آمده و با او از آن شاخه متفرّع گرديده نزديکتر است يا اصل تنة درخت‌»؟

و زيد بن ثابت به او گفت‌: لَوْ أنَّ جَدْوَلاً انبَعَثَ فِيهِ سَاقِيَةٌ فَانبَعَثَ مِنَ السَّاقِيَةِ سَاقِيَتَانِ أيُّمَا أقرَبُ‌: أَحَدُ السَّاقَتَينِ إلَي صَاحِبِهِمَا أمِ الجَدْوَلُ؟ «اگر نهر بزرگي را فرض کنيم که از آن يک جوي منشعب شود و از آب آن در اين جاري شود‌، و سپس دو جوي ديگر پهلوي هم و با هم اين جوي منشعب شود و آب در آنها جاري گردد‌، کداميک به يکي از اين دو جوي نزديکتر است‌‌؛ آيا يک جوئي که پهلوي جوي ديگر است و آن دو با هم متفرّع شده‌اند‌، يا اصل نهر آب‌».

در اينجا مي‌بينيم که أميرالمؤمنين عليه السّلام و زيد بن ثابت مي‌خواهند براي او چنين اقامة برهان کنند که چون تقسيم ميراث در ارحام و اقرباء شخص از دنيا رفته‌‌، بر اساس قرابت و نزديکي با اوست‌‌، بنابراين اگر کسي از دنيا برود و اولاد و پدر و مادر نداشته باشد امّا جدّ و برادر داشته باشد‌، نبايد تمام ميراث را به جدّ داد‌، برادر هم ارث مي‌برد‌، و برادر به اين شخص متوفّي از جدّ او هم نزديکتر است‌‌. و در صورتي که ما به جدّ او ارث دهيم حتماً بايد به برادر او هم ارث دهيم و بنابراين در اين صورت‌‌، ميراث‌‌، به جدّ و إخوَة مي‌رسد نه تنها به خصوص جدّ‌. عمر هم گفتارشان را پذيرفت و در مراجعين دربارة ارث در صورتي که از متوفّي جدّ و برادر بجاي مانده باشد فتوي داد که جدّ و إخوه با هم ارث مي‌برند‌. بر خلاف رأي و نظريّة أبوبکر که مي‌گفت‌: ارث فقط به جدّ مي‌رسد‌.

شيخ طوسي در کتاب «خلاف‌» گويد‌: اگر ورثه عبارت باشند از يک خواهر پدر و مادري‌‌، و يک برادر پدري‌‌، و جدّ‌. در اين صورت مال بين جدّ و خواهر پدر و مادري به نسبت نصف‌: لِلذَّکَرِ مِثلُ حَظِّ الاُنثَيَين تقسيم مي‌شود‌. و برادر پدري ساقط مي‌شود‌. و صحابه در اين مسأله اختلاف دارند‌. أبوبکر و پيروان او نظريّه‌شان بر اين است که‌: مال براي جدّ است و بقيّه همگي ساقط مي‌شوند‌. و صحابه در اين مسأله اختلاف دارند‌. أبوبکر و پيروان او نظريّه شان بر اين است که‌: مال براي جدّ است و بقيّه همگي ساقط مي‌شوند‌. و عمر و ابن مسعود نظريّه‌شان اين است که‌: مال بين خواهر پدر و مادري و بين جدّ به دو نصف تقسيم مي‌گردد و برادر پدري ساقط است‌‌.

و شيخ محمّد حسن نجفي در کتاب «جواهر» گويد‌: خلافي در ميان ما شيعيان نيست در اينکه‌: جدّ گر چه جدّ أعلا باشد‌، با برادران ارث مي‌برد‌، به جهت صدق اسم جدّ فضلاً از اولادشان‌‌. بلکه از بعض از عامّه آمده است که‌: برادران پدر و مادري و يا برادران پدري‌‌، با جدّ پدري ارث نمي‌برند و فقط ارث به جدّ پدري مي‌رسد‌، و اگر چه نصوص ما به خلاف اين مطلب تصريح دارد ـ تا آنکه مي‌گويد ـ و بر هر تقدير‌، اگر جدّ نزديکتر با جدّ دورتر با برادران بعد از متوفّي‌‌، با هم مجتمع آيند جدّ نزديکتر با برادران مجموعاً در ارث مشارکت مي‌کنند و جدّ دورتر ساقط مي‌شود بدون فرق در ميان آنکه در جهت متّحد باشند‌، يا مختلف‌‌. بنابراين جدّ أعلاي پدري اگر چه مذکّر باشد (جدّ) با جدّ أدناي مادري گر چه مؤنّث باشد (جدّة‌) با همديگر ارث مي‌برند و همچنين در عکس اين صورت‌‌.

و از جمله علوم‌‌، علم محاسبة مقدار ميراث است که صاحبان اين علم را فرضي گويند و جمعش فرضيّون است‌‌. و أميرالمؤمنين عليه السّلام در اين علم مشهورترين آنها بوده است‌‌.

در «فضائل‌» احمد بن حنبل آمده است که عبدالله گفت‌: إنَّ أعْلَمَ أهْلِ المَدِينَةِ بِالفَرِائِضِ عَلِيُّ بنُ أبِيطالِبٍ «عالم ترين اهل مدينه به مسائل ارث و کيفيّت آن و محاسبة مقدار آن عليّ بن أبيطالب بوده است‌»‌.

و شَعبي گفته است‌: مَا رَأيتُ أفرَضَ مِن عَلَيِّ وَ لاَ أحْسَبَ مِنْهُ «من از علي در علم مواريث‌‌، و در کيفيّت محاسبة آن‌‌، استادتر نديده‌ام‌»‌. آنگاه شعبي سؤال کسي را از آن حضرت بر فراز منبر در حال خواندن خطبه نقل مي‌کند که‌: از مردي که مرده بود و يک زن و پدر و مادر و دو دختر بجاي گذارده بود‌، از سهم الاءرث زنش پرسيد‌. حضرت بدون توقّف گفتند‌: صَارَ ثُمْنُهَا تُسْعاً «در اين صورت ثمينية آن زن (يک هشتم‌) به تُسعيّه (يک نهم‌) تبديل مي‌گردد»‌.

و اين مسأله به مسأله منبريّه معروف شد‌.

و از همين قبيل است مسأله ديناريّه که‌: چون حضرت از منزل خارج شده و يک پا در رکاب گذارده بود زني به حضورش آمد و گفت‌: برادر من مرده است و ششصد دينار از خود بجار گذارده است و از اين مال فقط به من يک دينار داده‌اند‌. از تو انصاف مي‌خواهم که مال مرا به من برساني‌‌. حضرت فوراً از ذهب با فَوَران خود مقداري از ورثه را شمردند و براي او اثبات کردند که تو بيش از يک دينار حقّ نداري‌‌، و حضرت سوار شدند و رفتند‌

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:34  توسط محمد دستان  | 
 

11- تقدم آن حضرت در علم روايات

و از جمله علوم‌‌، علم روايت است‌‌. و صاحبان روايت از رسول خدا صلّي الله عليه وآله وسلّم که بدون واسطه از آن حضرت روايت کرده‌اند‌، بيست و چند نفر مي‌باشند که از ايشان است‌: ابن عبّاس‌‌، ابن مسعود‌، جابر أنصاري‌‌، أبو أيوب‌‌، أبو هريره‌‌، أنس‌‌، أبو سعيد خدري‌‌، أبو رافع‌‌، و غيرهم‌‌. و عليّ بن أبيطالب عليه السلام هم از جهت کثرت روايت و هم از جهت اتقان حجّت و هم از جهت مأمون بودن بر باطن در اثر کلام رسول خدا‌: عليُّ مَعَ الحقُّ «علي با حقّ است‌» از همة آنها مقدّم‌تر و متقن‌تر و مأمون‌تر بوده است‌‌.

تِرمذي و بلاذري آورده‌اند که‌: قِيلَ لِعَلِيٍّ‌: مَا بَالکَ أکثَرُ أصحابِ النَّبِيِّ صلَّي الله عليه وآله وسلّم حَدِيثاً؟ قالَ‌: إذا کنتُ سَألْتُهُ أنبَأنِي‌‌، و إذَا سَکَتُّ عَنْهُ ابتدائي «به علي گفته شد‌: چه طور شده است که تو از همة اصحاب رسول خدا صلّي الله عليه وآله وسلّم حديثت بيشتر است‌؟ گفت‌: زماني که من از رسول خدا چيزي را مي‌پرسيدم‌‌، به من مي‌گفت و زماني که من سکوت مي‌نمودم او خودش براي من بازگو مي‌کرد»‌.

و در کتاب ابن مَردَويه اين طور وارد است که‌: إنَّهُ قَالَ‌: کنتُ إذَا سَألْتُ أعطيِتُ وَ إذَا سَکَتذ ابتدِيتُ «أميرالمؤمنين عليه السّلام گفت‌: من هر وقت مي‌پرسيدم‌‌، به من عطا مي‌فرمود و چون ساکت مي‌شدم‌‌، برايم مطلب تازه‌اي گفته مي‌شد»‌.

محمّد اسکافي گويد‌:

 

جِبرُ عِليمُ بِالَّذِي هُوَ کَائِنٌ

وَ الَيهِ فِي عِلْمِ الرِسَالَةِ يُرجَعُ

 

أصفَاهُ أحمَدُ مِن خَفِيُّ عُلُومِهِ

فَهُوَ البَطِينُ مِنَ العُلُومِ الانزَعُ

 

1 ـ «علي عالمي است دانا و خبير به وقايع موجوده‌‌، و در علم رسالت به سوي او بازگشت مي‌کنند‌.

2 ـ احمد او را از روي علوم پنهاني خود برگزيد و علوم خود را به او اختصاص داد‌، پس علي از علوم سرشار است و از جهل و نادني‌‌، تهي‌»‌.

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:32  توسط محمد دستان  | 
 

12- تقدم آن حضرت در علم جدل و کلام

و از جملة علوم‌‌، علم کلام است که در اين موضوع متکلّمون پا به عرصة ظهور نهادند‌. و أميرالمؤمينن عليه السّلام اصل و پاية علم کلام بود‌. رسول خدا صلّي الله عليه وآله وسلّم گفت‌: عَلِيُّ رَبَّانِيُّ هَذِهِ الامَّةِ «علي‌‌، مرد تربيت شدة پروردگار و دست پروردة خداست در اين امّت ـ و با علي‌‌، عالم استوار و تربيت کننده و مربّي اين امت است ـ»‌. و در اخبار وارد است که‌: إنَّ أوَّلَ مَن سَنَّ دَعْوَةً المُبتَدَعَةِ بِالمُجَادِلَةِ إلَي الحَقِّ عَلِيٌّ عليه السّلام «اوّلين کسي که بدعت گزاران را به بحث و گفتگو دعوت کرد و آنها را به حق فرا خواند‌، علي عليه السّلام بود»‌.

و در باب ادّعاي مناقضات قرآن‌‌، ملحدين با او مناظره کردند‌. و مشکلات مسائل جاثليق را پاسخ گفت تا بجائي که ايمان آورد و اسلام اختيار نمود‌.

و أبوبکر بن مَردويه در کتا بخود‌، از سفيان نقل مي‌کند که او گفت‌: مَا حَاجَّ عَلِيُّ أحَداً إلاّ حَجَّهُ «علي عليه السّلام با هيچکس محاجّه و بحث در امور کلامي و عقيدتي ننمود مگر اينکه بر او غالب شد»‌.

و چون رأس الجالوت (بزرگ عالم يهود) به او گفت‌: شما بعد از پيغمبرتان بيش از سي سال درنگ نکرديد مگر آنکه بعضي از شما بر روي بعضي دگر شمشير کشيده و صورت وي را با آن زده است‌‌. أميرالمؤمنين عليه السّلام گفت‌: وَ أنتُم لَمْ تَجِفَّ أقدَامُکُمْ مِن مَاء البَحْرِ حَتَّي قَلْتُمُ لِمُوسَي‌: اجْعَلْ لَنَا إلَهَا کَمَا لَهُم آلِهَةٌ  «و شما هنوز پاهايتان از عبور از دريا خشک نشده بود که به موسي گفتيد‌: براي ما خدائي قرار بده همانطور که اين قوم خداياني دارند»‌.

و اهل بصره بعد از فراغ از جنگ جمل‌‌، کُليب جرمي را به حضور او فرستادند تا امر ولايت او شبهه‌اي را که برايشان پيدا شده بود بر طرف نمايد‌. حضرت براي او آنچه را که مي‌دانست که او برحقّ است تذکّر داد و سپس به او گفت‌: اينک بيعت کن‌‌. کُلَيب گفت‌: من فرستاده از جانب گروهي هستم و تا قبل از آنکه به نزد آنها برگردم نبايد از من فعلي صادر شود‌.

أميرالمؤمنين عليه السّلام به او گفت‌: أَرَأيتَ لَوْ أنَّ الَّذِينَ وَراءَکَ بَعَثُوکَ رَائِداً تَبتَغِي لَهُم مَسَاقِطَ الغَيْثِ‌، فَرَجَعْتَ إلَيْهِم فَأخبَرتَهُمْ عَنِ الکِلاَء والمَاءِ؟ قَالَ‌: فَامْدُدْ إذا يَدَکَ «تو به من خبر بده از آنکه‌: اگر اين کساني که پشت سر تو هستند و تو را فرستاده‌اند‌. تو را فرستاده باشند براي تفحّص و تجسّس در بيابان خشک که براي آنها زمين سبز و خرّمي را که آب باران در آنجا مي‌بارد‌، پيدا کني و برايشان خبر ببري تا در آنجا بيابند و سکونت کنند و بار خود را بيندازند و تو چنين زميني را پيدا کردي و به ايشان بازگشت نمودي و از محلّ آب و علف و گياه ايشان را مطّلع ساختي‌‌، آيا اگر قبل از رجوع به آنها آب بخوري و در اين زمين بار خود را بيفکني‌‌، جُرمي کرده‌اي با کار خوبي نموده‌اي‌؟ فرستادن تو عيناً مانند فرستادن شخص رائد و جستجو کنندة آب و گياه در بيابان است که اگر به آب برسد بايد فورا خودش آب بنوشد و جان خود را خلاص کند و سپس براي آن قوم خبر آب و گياه را ببرد و ايشان را هدايت به اين سرزمين نمايد‌. (حضرت فرمود‌: دستت را پيش بياور و بيعت کن‌)‌. کُلَيْب مي‌گويد‌: قسم به خداوند که در برابر حجّت علي قدرت بر امتناع از بيعت را نداشتم و با او بيعت کردم‌‌.  .

و از گفتار حِکْميّه و فلسفيّه آن حضرت است که مي‌فرمايد‌: أوَّلُ معرِفَةِ الله ِ تَوْحِيدُهُ‌، وَ أصلُ تَوحِيدِهِ نَفيُ الصِفَاتِ عَنْهُ تا آخر خبر «اوّلين مرحلة معرفت خدا يگانه دانستن اوست‌‌، و منشأ و منباي يگانه دانستن او نفي کردن صفات است از او»‌.

و آنچه متکلّمين در اصول دين‌‌، اطناب داده و سخن به درازا گفته‌اند‌، زياديهاي است بر اين عبارات و شرحي است براي اين اصول‌‌، زيرا که اماميّه در اين معاني به حضرت صادق عليه السّلام رجوع دارند و او به پدران گرامش‌‌. امّا معتزله و زيديّه‌‌، آنچه در اين امرو دارند‌، براي ايشان روايت مي‌کند و اين دو نفر از أبو هاشم جبائي‌‌، از پدرش أبو علي‌‌، از أبو يعقوب شحّام از أبو هذيل علاّف‌، از أبو عثمان طويل‌‌، از واصل بن عطاء‌، از أبو هاشم عبدالله بن محمّد بن عليّ از پدرش محمّد بن حنفيّه از أميرالمؤمنين عليه السّلام‌‌.

ورّاق قمي گويد‌:

 

عَلِيُّ لِهَذَا النَّاسِ قَدْ بَيَّنَ الَّذِي‌

هُمُ اخْتَلُفوا فِيهِ وَل َمْ يَتَوَجَّمِ

 

عَلِيُّ أعاشَ الدِّينَ وَفَّاهُ حَقَّهُ

وَ لَوْ لاَهُ مَا أفضَي إلي عُشْرِ دِرْهَم‌

 

1 ـ «علي است که براي مردم روشن ساخت آنچه را که در آن اختلاف داشتند بواسطة شدّت غيظ يا خوف از تکلّم فرو نماند‌.

2 ـ علي است که دين خدا را روزي داد و حقّ حيات و زندگي آن را وفا کرد ، و اگر او نبود‌، به قدر يک دهم درهم هم سهميّه‌اي براي دين خدا نمي‌ماند»‌.

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:31  توسط محمد دستان  | 
 

13- تقدم آن حضرت در علم نحو و ادبيات

و از جمله علوم‌‌، علم نحو است که در اين موضوع علمائي برخاسته‌اند و علي عليه السّلام مؤسّس و واضع علم نحو است‌‌. چون علماء نحو‌، اين علم را از خليل بن أحمد بن عيسي بن عمرو ثقفي‌‌، از عبدالله بن اسحاق حَضرمي‌‌، از ابو عمرو بن علاء‌، از ميمون أفرَن‌‌، از عَنْبَسَة الفيل‌‌، از أبوالاسود دُوَّلي‌‌، از أميرالمؤمنين عليه السّلام روايت کرده‌اند.

و علّت تأسيس علم نحو بواسطة آن حضرت اين بود که قريش با أنباط‌‌،   ازدواج مي‌کردند و از ميان آنها اولادي به ظهور مي‌رسيد‌، و بدين جهت زبان آنها خراب شد تا بجائي که دختر خُوَيلد أسدي شوهر کرد با مردي که از أنباط بود و او گفت‌: إنَّ أبَويَّ مَاتَ وَ تَرَکَ عَلَيَّ مَالَ کَثيرٌ مي‌خواست بگويد‌: پدر و مادر مرده‌اند و براي من مال بسياري باقي گذارده‌اند (که البتّه اين ترکيب بندي غلط است و بايد بگويد‌: إنَّ أَبَويَّ مَاتَا وَ تَرَکَا مَالاً کَثِيراً‌. چون حضرت فساد زبان آن دختر را دانست‌‌، علم نحو را تأسيس کرد‌.

و نيز در روايت است که يک أعرابي از يک بازاري شنيد که مي‌خواند‌: إِنَّ اللَهَ بَرِي‌ءٌ مِنَ الْمُشْرِکِينَ وَ رَسُولُهُ ، زد و سر وي را شکافت‌‌. آن مرد بازاري براي مخاصمه وي را به نزد أميرالمؤمنين عليه السّلام برد‌. حضرت علّت شکافتن سر او را پرسيدند‌. اعرابي گفت‌: اين مرد در قرائتش به خدا کافر شده است‌‌. حضرت فرمود از روي قصد و اراده نبوده است‌‌.

و نيز در روايت است که أبوالاسود در چشمش کم بيني و ضعفي بود و دختري داشت که او را به حضور علي عليه السّلام هدايت مي‌کرد و دستگير و جلودار پدر بود‌. گفت‌: يَا أبَتَاهُ‌، مَا أَشَدَّ حَرُّ الرَّمْضَاء !که مي‌خواست از روي تعجّب بگويد‌: اي پدر جان‌‌، چقدر حرارت ريگهاي روي زمين زياد است !(که اين ترکيب غلط است و بايد بگويد‌: يَا أَبَتَاهُ‌، الرَّمْضَاءُ مَا أَشَدَّ حَرًّا ، يا آنکه بگويد‌: مَا اَشَدَّ حَرَّ الرَّمضاء !پدرش وي را از اين سخن منع کرد و گفتار او را به أميرالمؤمنين عليه السّلام گفت و حضرت‌‌، علم و قواعد نحو را تأسيس نمود‌.

و نيز در روايت است که أبوالاسود براي تشييع جنازه‌اي مي‌رفت‌‌. مردي گفت‌: مَنِ المُتَوَفِّي‌؟ (که مي‌خواست بپرسد‌: مرده کيست‌: مَنِ المُتَوَفَّي‌؟ در عبارت آورد‌: ميراننده کيست‌؟) أبوالاسود به او گفت‌: اللهُ (ميراننده خداست‌). أبو الاسود اين جريان را براي حضرت نقل کرد و حضرت علم نحو را تأسيس کرد‌.

و بر هر تقدير‌، أميرالمؤمينن عليه السّلام اصول علم نحو را در نامه‌اي نوشتند و به أبوالاسود دادند و به او گفتند‌: مَا أَحْسَنَ هَذَا النَّحو !أحشُ لَهُ بِالمَسائِلِ‌. فَسَمِّيَ نَحْواً‌.  «چقدر اين نحو (اينگونه‌) خوب است‌‌. تو اين نحو را از مسائل پر کن‌‌. فلهذا اين علم نحو ناميده شد»‌.

ابن سلام گويد‌: در آن رقعه‌اي که حضرت نوشتند‌، اين عبارات بود‌: الکَلامُ ثَلاثَةُ أشياءَ‌، اسمُ وَ فِعْلُ وَ حَرْفٌ جَاءَ لِمَعني‌‌. فالاءسمُ مَا أنبَأ عَنِ المُسَمّي‌‌. وَالفِعْلُ مَا أنْبَأ عَن حَرَکَةِ المَسَمَّي‌‌، وَالحَرْفُ مَا أوجَدَ مَعنيً فِي غَيْرِهِ «کلام سه چيز است‌: اسم و فعل و حرف که براي رسانيدن معني مي‌آيد‌. پس اسم آن چيزي است که از مُسمّي خبر دهد‌. و فعل آن چيزي است که از حرکت مُسمّي خبر دهد‌. و حرف آن چيزي است که معنائي را در غير خودش به وجود مي‌آورد»‌.

حضرت پس از نوشتن اين جملات‌‌، به عنوان امضاء نوشتند‌: کَتَبَ عَلِيُّ بنُ أبوطَالِبٍ «اينها راعليّ بن أبوطالب نوشت‌»‌. نحويّين و علماء بلاغت و ادبيّت در اين امضاء فرو ماندند ( که چگونه أبوطالب نوشته است‌‌، با آنکه بايد أبي طالب نوشت‌)‌. بعضي گفته‌اند‌: حضرت أبوطالب‌‌، اسم او همان أبوطالب کنية اوست‌‌. و بعضي گفته‌اند‌: اين جمله‌‌، ترکيب است مثل درّاحنا و حَضْرَ موت‌‌. و زمخشري در کتاب «فائق‌» گفته است‌: لفظ أبوطالب را در حال جرّ هم به همان حالت رفع باقي گذاردند‌. چون أبوطالب به أبوطالب مشهور شد و بدين نام شناخته شد‌. و بنابراين مانند مَثَل شد که تغيير نمي‌پذيرد‌.

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:30  توسط محمد دستان  | 
 

14- تقدم آن حضرت در علم خطابه

و از جملة علوم‌‌، علم خطابه است‌‌. و أميرالمؤمنين عليه السّلام اخطب خطباء بوده است‌‌.   آيا نمي‌بيني خُطبة توحيد‌، و شِقشِقيّه و هدايه و ملاحم و لؤلؤة و غرّاء و قاصعه و افتخار و أشباح و دُرّة يَتيمه و أقاليم و وسيله و طالوتيّه و نخيله و سليمانيّه و ناطقه‌‌، و دامغه‌‌، و فاضحه‌‌، بلکه «نهج البلاغة‌» شريف رضي را و کتاب «خطب أميرالمؤمنين عليه السّلام‌» از اسمعيل بن مهران سَکوني   از زيد بن وهب را همچنين‌؟

حِمْيَري گويد‌:

 

مَن کَانَ أخْطَبَهُم وَ أنطَقَهُمْ

وَ مَن قَدْ کَانَ يَشفِي حَوْلَهُ البُرَحَاء

 

مَن کَانَ أنزَعَهُمْ مِنَ الاءشرَاکِ

أوْ لِلْعِلْمِ کَانَ البَطْنُ مِنْهُ خَفَّاء

 

مَن ذَالَّذِي اُمِرُوا إذَا اخْتَلَفوا

بِأن يَرْضَوا بِهِ فِي أمْرِهِم قَضَّاء

 

مَن قِيلَ لَوْلاَهُ وَ لَوْلاَت عِلْمُهُ

هَلَکُوا وَ عَاثُوا فِتْنَةً صَمَّاء.

1 ـ «اوست که خطيب‌ترين آنهاست‌‌، و ناطق‌ترين آنهاست‌‌، و اوست که در اطراف و جوانب او مريض‌هائي که از شدّت و آزار مرض به تعب در افتاده‌اند‌، شفا مي‌دهد‌.

2 ـ اوست که بيرون آورنده‌ترين آنهاست نفس خود را از شرک‌‌، و يا آنکه جوف او از اندوختن علم و معرفت بسيار ذخيره کنند و در درون خود پنهان سازنده است‌‌.

3 ـ اوست آن کس که مردم مأمور شده‌اند که در موارد اختلافشان‌‌، راضي شوند که در امرشان يگانه قضاوت کننده باشد‌.

4 ـ اوست آنکه در بارة وي گفته شده است‌: اگر او نبود و اگر علم او نبود‌، مردم به هلاکت مي‌رسيدند و در فتنة سخت و سهمگين فرو رفته و فاسد مي‌گشتند».

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:28  توسط محمد دستان  | 
 

15- تقدم آن حضرت در علم فصاحت و بلاغت

 

و از جمله علوم‌‌، علم فصاحت و بلاغت است‌‌. و أميرالمؤمنين عليه السّلام حظّ و بهره‌اش از اين دو علم از همه بيشتر و سرشارتر بوده است‌‌. سيّد رضي گفته‌است‌: أميرالمؤمنين عليه السّلام شريعه و آبشخوار فصاحت و محلّ ورود در آن‌‌، و منشأ و جاي رشد و نماي بلاغت‌‌، و محلّ تولّد آن بوده است‌‌. مکنونات اين علوم از او به ظهور رسيده و قوانينش از او گرفته شده است‌‌.

جاحظ در کتاب «غُرّه‌» گويد‌: أميرالمؤمنين عليه السّلام به معاويه نوشت‌: غَرَّکَ عِزُّکَ‌، فَصَارَ قُصَارَ ذَلِکُ ذُلُّکَ‌. فَاخْشَ فَاحِشَ فِعْلِکَ فَعَلَّکَ تَهْدِي بِهَذا (بِهُدي ـ ظ‌) «استبداد و خودمنشي تو را فريف و در نتيجه و نهايت‌‌، ذلّت تو را به بار آورد‌. بنابراين از کردار زشت خود بترس‌‌، که در اين صورت شايد به اين راهنمائي‌‌، هدايت بيابي‌.» .

و أميرالمؤمنين عليه السّلام گفت‌: مَن آمَنَ أمِنَ «کسي که ايمان آورد‌، از همة بلايا و خطرات مصون است‌»‌.

کلبي از أبوصالح‌‌، و أبوجعفر ابن بابويه با اسناد خود از حضرت امام رضا عليه السّلام‌‌، از پدرانش عليهم السّلام روايت کرده است که‌: صحابة رسول خدا در جائي اجتماع نموده بودند و در اين بحث سخن به ميان آورده بودند که حرف ألف از همة حروف بيشتر در کلام وارد مي‌شود‌. أميرالمؤمنين عليه السّلام بدون مقدّمه و ناگهاني مرتجلاً خطبة شيرين و شگفت‌انگير خود را براي ايشان خواندند که اوّل آن اين است‌: حَمِدْتُ مَن عَظُمَتْ مِنَّتهُ‌، وَ سَبَغَتْ نِغْمَتُهُ‌، وَ سَبَقَتْ رَحْمَتُهُ‌، وَ تَمَّت کَلِمَتُهُ‌، وَ نَفَدَتْ مَشِيَّتُهُ‌، وَ بَلَغَتْ قَضِيَّتُهُ ـ إلي آخرها «حمد و سپاس مي‌گويم آن کس را که رحمتش عظيم است‌‌، و نعمتش گوارا‌، و رحمتش پيشي گرفته است‌‌، و کلمه‌اش تمام است‌‌، و اراده و مشيّتش نافذ و روان‌‌، و حکم و قضاء او رسيده است‌» ـ تا آخر خطبه‌‌.

و پس از اين خطبه‌‌، بلافاصله خطبة ديگري مرتجلاً ايراد کرد که در آن نقطه نيست و اوّلش اين است‌: الحَمْدُ لِلَّهِ أهْلَ الحَمْدِ وَ مَأوَاهُ‌، وَ لَهُ أوْکَدُ الحَمْدِ وَ أحْلاَهُ‌، وَ أسْرَعُ الحَمْدِ وَ أسْرَاهُ‌، وَ أطْهَرُ الحَمْدِ وَ أسْمَاهُ‌، وَ أکْرَمُ الحَمْدِ وَ أَوْلاَهُ ـ إلي آخرها.  «حمد و سپاس‌‌، مختصّ خداست‌‌. او اهل ستايش است و محلّ و مأواي آن‌‌، و از براي او مؤکّدترين اقسام ستايش است و شيرين‌ترين آن‌‌، و با سرعت‌ترين ستايش و رونده‌ترين آن‌‌، و پاکيزه‌ترين ستايش و بلند مرتبه‌ترين آن‌‌، و مکرّم‌ترين و گرامي‌ترين ستايس و سزاوارترين آن ـ تا آخر خطبه‌»‌.

ابن شهرآشوب گويد‌: و من اين دو خطبه را در کتاب «مخزون مکنون‌» خود آورده‌ام‌‌.

و از جمله کلمات حضرت است که‌: تَخَفَّفُوا تَلْحَقُوا‌، فَإنَّمَا يُنتَظَرُ بِأوَّلِکُم آخِرُکُم   «سبکبار شويد تا به قافله برسيد‌، زيرا اوّلين شما را در انتظار داشته‌اند تا آخرين شما ملحق شود و برسد»‌.

و نيز گفتار آنحضرت است که‌: مَن يَقبِضْ يَدَهُ عَن عَشيرَتِهِ فَإنَّمَا يَقْبِضُ عَنْهُم بِيَدٍ وَاحِدَةٍ وَ تُقْبَضُ مِنْهُمْ عَنْهُ أيدٍ کَثِيرَةٌ «کسي که دستش را از اقوام و عشيرة خود فرا کشد و جمع کند فقط يک دست از آنها را جمع کرده و بسته است و ليکن دستهاي بسياري از آنها را به روي خود بسته است‌»‌.

و نيز گفتار آن حضرت که‌: وَ مَن تَلِن حَاشِتُهُ يَسْتَدِمْ مِن قْومِهِ المَودَّةَ «و کسي که با اهل خود و خواصّ خود، به نرمي و ملاطفت رفتار کند پيوسته از قوم و خويشان خود محبّت به او مي‌رسد»‌.

و نيز گفتار آن حضرت که‌: وَ مَن جَهِلَ شَيئاً عَادَاهُ «کسي که چيزي را جاهل باشد‌، با آن دشمني مي‌کند»‌. انسان دشمن مجهولات خود مي‌باشد‌. و مثل اين گفتار‌، کلام خداست که مي‌گويد‌: بَلْ کَذَّبُوا بِمَا لَم يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ «بلکه ايشان تکذيب کردند و دروغ شمردند چيزي را که در علم به آن احاطه و سيطره‌اي ندارند»‌.

و نيز گفتار آن حضرت که‌: الْمَرءُ مَخبُوءُ تَحْتَ لِسَانِهِ‌، فَإذَا تَکَلَّمَ ظَهَرَ «مرد در زير زنان خود پنهان است‌‌، چون سخن گويد ظاهر و هويدا مي‌گردد»‌. و مثل اين گفتار‌، کلام خداست که مي‌گويد‌: وَ لَتَعْرِفَنَّهُم فِي لَحْنِ الْقَوْلِ «اي پيغمبر تو منافقين را از لحَنِ گفتار و از طريق سخن گفتن آنان‌‌، البته و البته مي‌شناسي‌»‌.

و نيز از گفتار آن حضرت است که‌: قِيَمةٌ کُلِّ امْرءٍ مَا يُحْسِنُ  «قيمت و بهاي هر کس به قدر دانش اوست‌» و مثل اين گفتار‌، کلام خداست که مي‌گويد‌: إِنَّ اللَهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْکُم وَ زَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَ الْجِسْمِ   «تحقيقاً خداوند او (طالوت‌) را براي امارت بر شما برگزيد و در علم و جسم او گسترش داد»‌.

و نيز از گفتار آن حضرت است که‌: القَتْلُ يُقِلُّ القَتْلَ   «کشتن شخص متجاوز و جنايت کاري که آدم کشته است‌‌، به واسطة قصاص از او‌، موجب کمي کشتار در عالم مي‌شود»‌. و مثل اين گفتار‌، کلام خداست که مي‌گويد‌: وَ لَکُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَوةٌ   «اي صاحبان خرد و انديشه‌‌، از براي شما در قصاص‌‌، زندگي و حيات است‌»‌.

تقدّم أميرالمؤمنين عليه السّلام در سرودن شعر 

و از جملة علوم علم سرودن شعر است‌‌. و أميرالمؤمنين علي السّلام أشعر آنان بوده است‌‌. جاحظ در کتاب «بيان‌»‌، و نيز در کتاب «فضائل بني هاشم‌» و بلاذري در کتاب «أنساب الاشراف‌» آورده‌اند که‌: إنَّ عَلِيًّا أشْعَرُ الصَّحَابَةِ وَ أفْصَحُهُمْ وَ أخْطَبُهُمْ وَ أکْتَبُهُمْ «تحقيقاً علي عليه السّلام از همة اصحاب شاعرت و فصيح‌تر و خطيب‌تر و نويسنده‌تر بوده است‌»‌.

در تاريخ بلاذري است که أبوبکر شعر مي‌گفت و عمر شعر مي‌گفت و عثمان شعر مي‌گفت‌‌، و علي عليه السّلام از هر سه نفر ايشان در شعر مقدّم بود‌.

تقدّم أميرالمؤمنين عليه السّلام در علم عَروض 

و از جملة علوم‌‌، علم عروض است که عروضيّون از از اين علم برخاسته‌اند و اصولاً علم عروض از خانة علي بيرون آمده است‌‌. در روايت است که خليل بن أحمد قواعد و دستورات عروض را از مردي که از اصحاب محمّد بن عليّ الباقر و يا عليّ بن الحسين عليهما السّلام بود فرا گرفت و اصول اين علم را وضع نمود و ترتيب داد‌.

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:27  توسط محمد دستان  | 
 

 16- تقدم آن حضرت در علم لغت و اشتقاق

و از جملة علوم‌‌، علم عربيّت است که علماء اين علما از اينجا برخاسته‌اند و أميرالمؤمنين عليه السّمم محکم‌ترين و متقن‌ترين ايشان است‌‌.

ابن حريري بصري در کتاب «دُرّة الغوّاص‌» و ابن فيّاض در «شرح اخبار» روايت کرده‌اند که اصحاب در معناي مَوْؤدَه اختلاف کردند‌. علي عليه السّلام گفت‌: إنَّهَا لاَ تَکُونُ مَوْؤدَةً حَتَّي يَأتِي عَلَيْهَا الثَّارَاتُ السَّبْعُ‌.  فَقَالَ لَهُ عُمَرُ‌: صَدَقْتَ أطَالَ اللهُ بَقَاکَ‌. «موؤده را موؤده نگويند تا زماني که بر او خون‌ها و يا طلب خون‌هاي هفتگانه گذشته باشد عمر گفت‌: راست گفتي‌‌، خداوند عمرت را طولاني کند»‌.

مراد حضرت از اين مراحل همان است که در قول خداوند‌: وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الاْءنْسَـنَ مِن سُلاَلَةٍ مِن طِينٍ «ما حقّاً انسان را از شيره و عصاره‌اي از گِل خلق کرديم‌» تا آخر آيات   آورده شده است‌‌. و بنابراين استشهاد‌، حضرت اشاره نمودند که چون جنين پس از ولادت زنده باشد و سپس دفن شود‌، مؤوده است‌.

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:25  توسط محمد دستان  | 

17- تقدم آن حضرت در علم وعظ و اندرز

 

و از جمله علوم‌‌، علم وعظ است که وعّاظي به عرصة ظهور آمده‌اند‌، و هيچکس در امثال و جملات عبرت انگيز و مواعظ و نهي از زشتي‌ها‌، همانند او نيامده است‌‌. مانند گفتار او : مَن زَرَعَ العُدوَانَ حَصَدَ الخُسْرَانَ «کسي که تخم دشمني بکارد زيان و خسارت درو مي‌کند»‌. مَن ذَکَرَ المَنِيَّةَ الامنِيَّةَ «کسي که مرگ را به ياد آرد‌، آرزوها را به خاک فراموشي مي‌سپارد»‌. مَن قَعَدَ بِهِ العَْقلُ قَامَ بِهِ الجَهْلُ‌. «کسي که در کانون وجودي وي عقل از حکمراني فرو ماند و نشست کند‌، جهل در وجود او قيام مي‌کند و حکمفرما مي‌شود»‌. يَا أَهْلَ الغُرُورِ مَا أبْهَجَکُم بِدَارٍ خَيْرُهَا زَهِيدٌ‌، وَ شَرُّهَا عَتِيدٌ‌، وَ نَعِيمُهَا مَسْلُوبُ‌، وَ عَزِيزُهَا مَنکُوبُ‌، وَ مُسَالِمُهَا مَحْرُومٌ‌، وَ مَالِکُهَا مَمْلُوکُ‌، وَ تُرَاثُهزا مَتْرُوکٌ «اي مردم فريفتة به دنيا‌، چه موجب شده است که سرور و بهجت پيدا نموده‌ايد به خانه‌اي که خيرش بي ارزش و قيمت است‌‌، و شرّش حاضر و آمده و مهيّاست‌‌، و نعمت آن جدا شده‌‌، و عزيز آن ذليل و خوار و زبون گشته‌‌، و کسي که با آن مسالمت کند و از در مصالحه در آيد محروم مي‌گردد، و کسي که مالک آن شود خودش مملوک ديگري است‌‌، و آنچه از آن به عنوان غنيمت و بهره و بازيافتي و ميراث ارزشهايش به کسي برسد متروک مي‌شود و خواهي نخواهي دل از آن شسته و آن را مهجور در زاوية افول و خمول مي‌نهد»‌.

و عبدالواحد آمدي کتابي در غُرَر کلمات آن حضرت تصنيف نموده است‌. .

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:24  توسط محمد دستان  | 
 

 

18- تقدم آن حضرت در علم فلسفه و حکمت

و از جمله علوم‌‌، علم فلسفه و حکمت است که در اين باره حکماء و فلاسفه به ظهور آمدند و أميرالمؤمنين عليه السّلام بر تمامي ايشان رجحان و برتري دارد‌.

از گفتار اوست‌: أَنَا النُّقطَةُ أنَا الْخَطُّ‌، أنَا الخَطُّ أنَا النُقْطَةٌ‌، أَنَا النُقْطَةُ وَ الخَطُّ «من نقطه هستم من خطّ هستم‌‌، من خطّ هستم من نقطه هستم‌‌، من نقطه و خطّ هستم‌»‌. .

و در تفسير و بيان اين جملات‌‌، جماعتي گفته‌اند‌: قدرت اصل است‌‌، و جسم حجاب قدرت است‌‌، و صورت حجاب جسم است‌‌. چون نقطه اصل است و خطّ حجاب آن و مقام آن است‌‌، و حجاب غير از جسد ناسوتي است‌‌.

و چون از عالم عِلوي از آن حضرت سؤال نمودند در پاسخ گفت‌: صُوَرٌ عَاريةٌ عَن المَوادّ‌، عَالِيَةٌ عَنِ القُوَّةِ وَالاستِعدَادِ‌، تَجَلَّي لَهَا فَأشْرَقَتْ‌، وَ طَالَعَها فَتَلالاتْ‌، وَ ألْقَي فِي هُوِيَّتِهَا مِثَالَهُ فَأظْهَرَ فِيهَا أفْعَالَهُ‌، وَ خَلَقَ الاءنسَانَ ذَا نَفسٍ نَاطِقَةٍ إن زَکَّاهَا بِالعِلْمِ فَقَدْ شَابَهَتْ جَوَاهِرَ أوَايِلِ عِلَهِهَا‌، وَ إذَا اعْتَدَلَ مِزَاجُهَا وَ فَارَقَتِ الاضْدَادَ فَقَدْ شَارَکَ بِهَا السَّبْعَ الشِّدادَ   «صورت‌هائي هستند عاري از مادّه‌‌، و برتر از اينکه تماميّت و کمال آنها با قوّه و استعداد باشد‌. خداوند در آنجا تجلّي کرد و ظهور نمود‌، پس آنها درخشيدند و روشن شدند‌، و آنها را با طلعت خود نگريست‌‌، پس آنها متلالا شدند و جلوه نمودند‌. و در هويّت و ماهيّت آنها مثال و نمونه‌اي از خود را انداخت‌‌، بنابراين افعال خود را از آنها ظاهر نمود‌. و انسان را صاحب نفس ناطقه آفريد که اگر آن نفس را با علم رشد و نما دهد‌، آن نفس ناطقه با جوهرهاي علل اوليّة خود مشابهت پيدا مي‌کند‌. و اگر مزاجش را معتدل نمايد و از صفات‌و افعال مضادّة با نفس خود دوري گزيند‌، تحقيقاً با هفت آسمان مستحکم و مُتقَن در فعل و صفت و عمل مشارکت خواهد نمود»‌.

أبو علي سينا گويد‌: لَمْ يَکُن شُجَاعاً فَيْلَسُوفاً قَطُّ إلاّ عَلِيُّ عليه السّلام «هيچگاه مرد شجاع و فيلسوفي نيامده است مگر عليّ بن أبيطالب عليه السّلام‌».

سيّد شريف رضي گويد‌: مَن سَمِعَ کَلاَمَهُ لاَ يَشُکُ أنَّهُ مَن قَبَعَ فِي کَسْرِ بَيْتٍ أو انْقَطَعَ فِي سَفِحِ جَبَلٍ لاَ يَسْمَعُ إلاّ حِسَّهُ‌، وَ لاَ يَرَي إلاّ نَفْسَهُ‌. وَ لاَ يَکَادُ يُوقِنُ بِأنَّهُ کَلاَمُ مَن يَتَغَمَّسُ فِي الحَرْبِ‌، مُصلِتاً سَيْفَهُ فَيَقُطُّ الرِّقَابَ وَ يُجَدِّلُ الابْطَالَ‌، وَ يَعُودُ بِهِ يَنْطُفُ دَماً‌، وَ يَقْطُرُ مُهَجاً‌، وَ هُوَ مَعَ ذَلِکَ زَاهِدُ الزُّهَادِ‌، وَ بَدَلُ الابْدَالِ‌. وَ هَذِهِ مِن فَضَائِلِهِ العَجِيبَةِ وَ خَصَائِصِهِ الَّتِي جَمزعَ بِهَا بَيْنَ الاضْدَادِ‌.   «کسي که گفتار علي را بشنود شک نمي‌آورد که آن گفتار‌، کلام کسي است که در گوشة خيمه‌اي سر به گريبان فکرت فرو برده و يا در دامة کوهي از جمعيّت و مردم منزوي و منقطع شده به طوري که غير از حسّ خود چيزي را نمي‌شنود و غير از خودش کسي را نمي‌بيند‌. و هيچگاه باور نمي‌کند که اين گفتار‌، کلام کسي است که در درياي زخار و در بحر موّاج جنگ فرو مي‌رود، شمشير خود را از غلاف بيرون کشيده گردنهاي پهلوانان را از عرض مي‌پراند و شجاعات روزگار را به زمين مي‌کوبد‌، و به خاک و خون مي‌کشد‌. و با آن شمشير که بر مي‌گردد‌، از آن خوي فجّاري که ريخته روان است و خون دل‌هاي متعدّيان و متجاوزان از آن مي‌چکد‌. و با وجود اين وصف‌‌، او خلاصة زاهدان و زبدة تارکان روزگار است که زهد کسي به گرد او نمي‌رسد و قدوه و مقتداي أبدال است از أولياء الله‌. و اين از فضائل عجيب و خصائصي است که او با آنها جمع بين اضادا نموده و صفات متضادّة الهيّه را بدين وسيله در نفس شريف خود گرد آورده است‌»‌.

سوسي گويد‌:

 

وَ فِي کَفِّهِ سَبَبُ المَوْتِ الوَفِيِّ فَمَنْ

عَصَاهُ مَدَّ لَهُ مِن ذَلِکَ السَّبَ

 

فِي فِيهِ سَيْفٌ حَکَاهُ سَيْفُ رَاحَتِهِ

سِيَّانِ ذَاکَ وَ ذَا فِي الخَطْبِ وَ الخُطَبِ

 

لَو قَالَ لِلْحَيِّ مُتْ لَمْ يَحْيَ مِن رَهَبٍ

أوْ قَالَ لِلْمَيْتِ عِشِ مَا مَاتَ مِن رُعُبِ

 

أوْ قَالَ لِلَّيولِ کُنْ صُبْحاً لَکَانَ وَ لَو

لِلشَّمْسِ قَالَ اطْلُعِي بِاللَّيْلِ لَمْ تَغِب‌

 

أوْ مَدَّ کَفًّا إلَي الدُّنيَا لِيَقْلِبَهَا++

هَانَت عَلَيْهِ بِلاَ کَدٍّ وَ لاَ تَعَب‌

 

ذَاکَ الاءمَامُ الَّذِي جِبرِيلُ خَادِمُهُ

إنْ نَابَ خَطْبُ نِيبَ عَنْهُ وَ لاَ يَنْب‌

 

وَ عَرْرَيَائِيلُ مِطوَاعٌ لَهُ فَمَتَي‌

يَقُلْ أمِتْ ذَا يُمِتْ أو هِبهُ لِي يَهَبِ

 

رِضوَانُ رَاضٍ بِهِ مَوْلَي وَ مَالِکُ

مَمْلُوکُ يُطِيعَانِهِ فِي کُلِّ مُنتَدَب‌

 

1 ـ «در کف دست او علّت و سبب مرگ جان ستان است‌‌، پس کسي که مخالفت او کند براي وي از آن سبب به سوي او مي‌کشاند‌.

2 ـ در دهان او شمشيري است که شمشير دست او از آن حکايتي دارد‌. اين دو شمشير با همديگر هيچ تفاوتي ندارند و از هر جهت يکسانند‌: آن در خطبه‌ها و خطابه‌ها‌، و اين در امور مهم و معارک کارزار و گيرودار رزم‌ها و نبردها.

3 ـ اگر به شخص زنده بگويد‌: بمير‌، از وحشت و دهشت زنده نمي‌ماند‌. و اگر به مرده بگويد‌: زندگي کن‌‌، از ترس نمي‌ميرد‌.

4 ـ يا اگر به شب بگويد‌: صبح باش‌‌، صبح مي‌باشد‌. و اگر به خورشيد در وقت شب بگويد‌: طلوع کن‌‌، غائب نمي‌شود‌.

5 ـ يا اگر دست خود را به سوي دنيا دراز کند تا آن را زير و زبر کند‌، بدون تحمّل رنج و سختي براي او آسان مي‌شود‌.

6 ـ آن مرد‌، امامي است که جبرائيل خادم اوست‌‌. اگر امر مهمّي رخ دهد، جبرائيل از او نيابت مي‌کند و او نيابت نمي‌کند‌.

7 ـ و عزرائيل مطيع و منقاد فرمان اوست‌‌، پس هر وقت به او بگويد‌: اين را بميران‌‌، مي‌ميراند‌، يا او را به من ببخش‌‌، مي‌بخشد‌.

8 ـ رِضوان‌(فرشتة خازن بهشت‌) پسنديده است و راضي شده است که او مولي و صاحب اختيار وي باشد‌. و مالک (فرشتة پاسدار دوزخ‌) مملوک اوست‌، و اين دو فرشته در هر امري که روي آورد مطيع و فرمانبردار او هستند»‌.

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:22  توسط محمد دستان  | 

 

19- تقدم آن حضرت در علم هندسه و رياضي

 

و از جملة علوم‌‌، علم هندسه و محاسبات رياضي است‌‌، که از اينجا مهندسين برخاسته‌ايد‌. و أميرالمؤمنين عليه السّلام أعلم آنهاست‌‌. در اينجا ابن شهرآشوب داستان دو نفر مردي که در زمان عمر نشسته بودند و از جلوي آنها غلامي را که به غُل و زنجير بسته بودند عبور دادند و يکي از آنها مي‌گويد‌: اگر وزن اين غل‌‌، فلان مقدار نباشد زن من مطلّقه باشد‌. و ديگري بر خلاف مقداري که اوّلي ذکر کرده بود سوگندي به همان منوال مي‌خورد‌. و مطلب را به نزد عمر بردند و عمر گفت‌: اين دو مرد از زنان خود دوري کنند‌، و أميرالمؤمنين عليه السّلام کيفيّت توزين آن غل و قيد را مشخّص نمود‌، بيان مي‌کند‌. و پس از آن داستان مردي که قسم خورده بود فيل را وزن کند‌، و طريق توزين آن را توسط حضرت بيان مي‌کند که موجب تعجّب عمر مي‌شود‌.

آنگاه ابن شهرآشوب گويد‌: وَ يُقَالُ وَضَعَ کَلَکاً وَ عَمِلَ المِجْدَافَ وَ أجْرَي عَلَي الفُراتِ أيَّامَ صِفِّينَ «و گفته مي‌شود که در روزهاي جنگ صفّين براي عبور از فرات‌‌، آن حضرت اختراع کَلَک و مجداف را نمود تا بدين وسيله از شطّ فرات بگذرد»‌.

(کَلَک يک نوع مرکَبي است که فقط در نهرهاي عراق مي‌باشد. و مِجداف پاروي قايق و سفينه است که عبارت است از چوب طويلي که يک سر آن را پهن و گسترده مي‌سازد‌.)

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:21  توسط محمد دستان  | 

 

20- تقدم آن حضرت در علم نجوم

و از جملة علوم‌‌، علم نجوم است و أميرالمؤمنين عليه السّلام با فهم‌ترين و زيرک‌ترين آنهاست‌‌.

سعيد بن جُبَير گويد‌: دهقاني به استقلال أميرالمؤمنين عليه السّلام آمد ـ و در روايت قَيس بن سعد آمده است که او نامش مَزجان بن شاشوا (مَرْخان بن شاسوا ـ نسخة بدل‌) بود ـ‌. اين مرد از مدائن تا جِسر بوران به استقبال حضرت شتافت و گفت‌: يَا أميرُالْمؤمنين‌‌، تَنَاحَسَتِ النُّجومُ الطَّالِعَاتُ‌، وَ تَنَاحَسَتِ السُّعُودُ بِالنُّحُوسِ‌. فَإذَا کَانَ مِثْلُ هَذَا اليَوْمِ وَجَبَ عَلَي الحَکِيمِ الاخْتِفَاءُ‌. وَ يَوْمُکَ هَذَا يَوْمُ صَعْبٌ قَدِاقْتَرَنَ فِيهِ کَوْکَبَانِ‌، وَانْکَفَي فِيهِ المِيزَانُ‌، وَ انْقَدَحَ مِن بُرْجِکَ النِّيرانُ‌، وَ لَيْسَ الْحَرْبُ لَکَ بِمَکَانٍ «ستارگان طلوع کننده به نحوست و واژگوني کشيده شده‌اند‌، و سعد و ميمنت به واسطة نحوست آنها به نحوست و واژگوني گرائيده است‌‌. بنابراين در مثل چنين روزي واجب است بر شخص حکيم و دانشمند که مختفي و پنهان شود‌. و اين روز تو روز سختي است که دو ستاره با همديگر اقتران پيدا کرده‌اند‌، و ميزان در اين روز برگشته و متشتّت و متفرّق شده است‌‌، و از برج تو آتش مي‌بارد‌، و جنگ و کارزار براي تو صلاح نيست‌»‌.

أميرالمؤمنين عليه السّلام گفتند‌: أيُّهَا الدِّهْقَانُ المُبني‌ءُ بِالا´ثارِ المُخَوِفُ (المُحَذِّرُ ـ خ ل‌) مِنَ الاقْدَارِ‌، مَا کَانَ البَارِحَةَ صَاحِبُ المِيزَانِ؟ وَ فِي أيِّ بُرْجٍ کَانَ صَاحِبُ السَّرَطَانِ؟ وَ کَمِ الطَّالِعُ مِن الاسَدِ (المَطَالِع ـ خ‌ل‌)؟ وَالسَّاعاتُ مِنَ الحَرَکَاتِ (المُحَرَّکَاتِ ـ خ‌ل‌)؟ وَ کَمْ بَيْنَ السَّرَارِي وَالذَّرَارِي‌؟ «اي دهقاني که از جريان حوادث و وقايع خبر مي‌دهي و از قضا و قدر مي‌ترساني‌‌، بگو ببينم ديشت ستارگاني که در برج ميزان بودند و يا ستارگاني که در آنجا پيوسته هستند کدام دسته از ستارگان بودند؟ و ستارگاني که در برج سرطان بودند و يا در آنجا پيوسته هستند در کدام برج قرار داشتند؟ و ستارگاني که از برج أسَد طلوع کرده‌اند چند عدد مي‌باشند؟ و چند ساعت از زمان طلوع ساير ستارگان سيّارات مي‌گذرد؟ و چقدر فاصلة بين طلوع ستارگان کم نور و پنهان‌‌، و ستارگان درشت و روشن وجود دارد»؟

دهقان گفت‌: بايد نظر به اُصطرلاب (اُصطُلاّب ـ خ ل‌) کنم‌‌. (و در «احتجاج‌» است که دست خود را به سوي آستينش برد و اسطرلابي را از آنجا بيرون آورد که در آن نگاه کند)‌.

أميرالمؤمنين عليه السّلام تبّسمي نمود و به او گفت‌: وَيْلَکَ يَا دِهْقَانُ‌، أنتَ مُسَيِّرُ الثَّابِتَاتِ؟ أمْ کَيْفَ تَقْضِي عَلَي الجَارِيَات‌؟ وَ أَينَ سَاعَاتُ الاسَدِ مِنَ المَطَالِعِ؟ وَ مَا الزُّهرَةُ مِنَ التَّوَابِعِ  وَالجوَامِعِ؟ وَ مَا دَوْرُ السَّرَارِي المُحَرَّکَاتُ؟ وَ کَمْ قَدْرُ شُعَاعِ المُنِيرَاتِ؟ وَ کَمِ التَّحْصِيلُ بِالغُدُواتِ؟ «اي واي بر تو اي دهقان‌‌، تو هستي که ستارگان ثوابت را گردش مي‌دهي‌؟ بلکه چگونه تو بر ستارگان سيّارات حکم مي‌دهي‌؟ و ساعات طلوع ستارگان برج أسد در ميان طلوع ساير ستارگان کدام است‌؟ و نسبت ستارة زهره با توابع و جوامع چيست‌؟ و دور و گردش ستارگان برج کم نور و پنهان از ستارگان سيّاره و متحرّک چقدر است‌؟ و اندازة شعاع ستارگان نوردهنده چه مقدار است‌؟ و چقدر ستاره در بين الطلوعين ها (از اذان صبح تا طلوع آفتاب‌) طلوع مي‌کنند»؟

دهقان گفت‌: من به اين مطالب علم ندارم اي أميرالمؤمنين‌‌. أميرالمؤمنين عليه السّلام به او گفتند‌: يَا دِهْقَانُ‌، هَلْ نَتَجَ عِلْمُکَ أنِ انْتَقَلَ بَيْتُ مَلِکِ الصَّبِينِ؟ وَاحْتَرَقَت دُورٌ بِالزَّنجِ؟ وَ خَمَدَ بَيْتُ نارِ فَارِسَ؟ وَانهَدَمَت مَنَارَةُ الهِندِ؟ وَ غَرِقَتْ سَرانَدِيبُ؟ وَانقَضَّ حِصنُ الاندلُسِ؟ وَ نَتَجَ (فتح ـ خ ل‌) بِتُرُکُ الرُّومِ بِالرُّومِيَةِ؟ «اي دهقان آيا علم تو به اين مقدار رسيده است که بداني و بفهمي که خانة پادشاه چين بجاي دگر انتقال يافته است‌؟ و خانه‌هايي در زنگبار طمعة حريق واقع شده است‌؟ و آتشکدة فارس خاموش گرديده است‌؟ و منارة هند منهدم گرديده است‌؟ و شبه جزيرة سرانديب در زير آب فرو رفته است‌؟ و ديوار قلعه‌اي دور اُندلُس شکاف خورده و شکسته است‌؟ و رئيس و قائد روم در اثر ازدواج با زن رومي اولاد آورده است‌»؟

و در روايتي است که‌: البَارِحَةَ وَقَعَ بَيْتُ بِالصِّينِ‌، وَانفَرَجَ بُرجُ مَاجِينَ‌، وَ سَقَطَ سُورُ سَرَانديبَ‌، وَانْهَزَمَ بِطريقُ الرُّومِ بِأرمِينيَّةِ‌، وَ فُقِدَ دَيَّانُ اليَهُودِ بِإيلَةَ‌، وَ هَاجَ النَّمْلُ بِوادِي النَّمْلِ‌، وَ هَلَکَ مَلِکُ إفرِيقِيَّةِ‌. أکنتَ عَالِماً بِهَذَا؟ قَالَ‌: لاَ يَا أميرَالمؤمنِينَ «ديشب خانه‌اي در چين فرو ريخت‌‌، برج ماچين شکاف برداشت و در آن ثُلمه‌اي پيدا شد‌، ديوار دور سرانديب سقوط کرد‌، قائد و رئيس بيش از ده هزار نفر از روميان به أرمنيّه گريخت‌‌، بزرگ عالم يهود در شهر إيلَه از دنيا رفت‌‌، در وادي و صحراي مورچگان‌‌، مورچگان به حرکت آمدند و پادشاه افريقا هلاک شد‌. آيا تو به اين مطالب عالم بودي‌؟ دهقان گفت‌: نه اي امير مؤمنان‌»‌.

و در روايتي است که‌: أظُنُّک حَکَمْتَ بِاختِلاَفِ المُشتَرِي وَ زُحَلُ إنَّمَا أنَارَ لَکَ فِي الشَّفَقِ‌، وَ لاَحَ لَکَ شُعَاعُ المِرِيخِ فِي السَّحَرِ‌، وَاتَّصَلَ جِرْمُهُ بِجِرمِ القَمَرِ «من چنين مي‌دانم که تو به واسطة رفت و آمد مشتري حکم نمودي‌‌، و اينست و جز اين نيست که زحل در شفق براي تو اين اختلاف روشن ساخت‌‌، و از براي تو شعاع مرّيخ در وقت سحر پديدار شد‌، و جرم مريّخ به جرم ماه متّصل شد.»‌.

سپس أميرالمؤمنين عليه السّلام گفتند‌: البَارِحَةَ سَعَدَ سَبْعُونَ ألفَ عَالَمٍ‌، وَ وُلِدَ فِي کَلِّ عَالَمٍ سَبْعُونَ ألفاً‌. واللَّيلَةَ يَمُوتُ مِثْلُهُم وَ هَذَا مِنْهُم ـ وَ أومَي بِيَدِهِ إلَي سَعدِبنِ مَسْعَدَةَ الحَارِثِي وَ کَانَ جَاسُوساً لِلخَوارِجِ فِي عَسْکَرِهِ ـ فَظَنَّ المَلْعُونُ أنَّهُ يَقُولُ‌: خُذُوهُ‌، فَأخِذَ بِنَفْسِهِ فَمَاتَ‌. فَخَرَّ الدهْقَانُ سَاجِداً‌. فَلَمَّا أفَاقَ‌، قَالَ أميرالمؤمنين‌: أَلَمْ اُرَوِکَ مِن عَيْنِ التَّوفِيقِ؟ قَالَ‌: بَلَي‌‌. فَقَالَ‌: أنَا وَ صَاحِبِي لا شَرْقِيُّونَ وَ لاَغَربِيُّونَ‌، نَحْنُ نَاشِئَةُ القُطْبِ وَ أعْلاَمُ الفُلْکِ‌.

أمَّا قَوْلُکَ انْقَدَحَ مِن بُرْجِکَ النِّيَرانُ‌، فَکَانَ الوَاجِبُ أن تَحْکُمَ بِهِ لِي لاَ عَلَيَّ‌. أمَّا نُورُهُ وَ ضِيَاؤُهُ فَعِندِي‌‌، وَ أَمَّا حَرِيقُهُ وَ لَهَبُهُ فَذَهَبَ عَنِّي‌‌. وَ هَذِهِ مَسأَلَةُ عَمِيقَةُ اِحْسِبْهَا إن کنتَ حَاسِباً‌. .

«ديشب هفتاد هزار عالم به يُمن و برکت رسيدند و در هر عالمي هفتاد هزار طفل متولّد شد‌. و امشب به همان مقدار مي‌ميرند و اين مرد از آنان است ـ و با دست خود اشاره کرد به سعد بن مسعدة حارثي که از خوارج بود و در لشکر او به عنوان جاسوسي وارد شده بود ـ آن ملعون چنين پنداشت که آن حضرت مي‌گويد‌: بگيرند او را‌. پس خود بخود جان وي گرفته شد و مُرد‌. دهقان که اين جريان را مشاهده کرد به روي زمين به سجده افتاد‌. چون به حال آمد‌. أميرالمؤمنين عليه السّلام به او گفت‌: مي‌خواهي من تو را از سرچشمة توفيق سيراب کنم‌؟ گفت‌: آري‌‌. أميرالمؤمنين عليه السّلام گفتند‌: و من و رفيقم و مصاحبم (رسول خدا) نه شرقي هستيم و نه غربي‌‌، ما از قطب به وجود آمده‌ايم و نشو و نما يافته‌ايم‌‌، و ما نشانه‌ها و علائم حرکت افلاک و مدار ستارگان مي‌باشيم‌‌، آنها به وجود ما حرکت دارند‌.

امّا اينکه تو گفتي‌: از برج تو آتش تراوش دارد‌. در اينصورت بايد بر لَهِ من حکم کني نه بر عَلَيه من !زيرا نور و تابشش براي من است و در نزد من‌‌، و آتش و لهيبش از من رفته است و اين مسأله‌‌، مسألة عميقي است‌‌، حساب آن را بکن اگر حسابگر هستي »‌. فَقَالَ الدِّهْقَانُ‌: أشْهَدُ أنْ لاَ إلَهَ إلاَّ اللهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللهِ‌، وَ أَنَّکَ عَلِيُّ وَلِيُّ اللهِ‌.   «دهقان گفت‌: گواهي مي‌دهم که هيچ معبودي جز الله نيست‌‌، و اينکه محمّد رسول خداست‌‌، و اينکه تو علي وليّ خدائي‌»‌.

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:20  توسط محمد دستان  | 
 

21- تقدّم أميرالمؤمنين در علم حساب و کيميا

از جملة علوم‌‌، علم حساب است که حسابگران عالم اين علم‌اند و أميرالمؤمنين عليه السّلام بزرگترين نصيب را از اين علم داشته است‌‌.

ابن أبي ليلي گويد‌: دو مرد در سفر بودند و صبحانه مي‌خوردند‌. با يکي از آنها پنج رغيف (گردة‌) نان بود و با ديگري سه رغيف‌‌. شخص سومي آمد و با آنها هم غذا شد و در مقابل آنچه که خورده بود به آنها هشت درهم داد‌. آن دو نفر در تقسيم آن با هم نزاع کردند و براي فصل خصومت حضور أميرالمؤمنين عليه السّلام آمدند.

حضرت به آنها گفتند‌: اين امري است که در آن حقارت و پستي است و نزاع و خصومت در آن نيکو نيست و صلح در آن بهتر است‌‌. آن که صاحب سه رغيف بود‌، از مصالحه امتناع نمود و گفت‌: بايد به قضاء حتمي و تعيين مقدار واقعي در بين ما حکم کني‌‌.

حضرت گفتند‌: حالا که تو راضي نمي‌شوي مگر به حکم واقعي حتمي‌‌، براي تو يک درهم است و براي رفيقت هفت درهم‌‌. آيا از براي تو سه قرص و از براي رفيقت پنج قرص نبوده است‌؟ گفت‌: آري‌‌.

حضرت گفتند‌: اين مجموعاً بيست و چهار ثلث مي‌شود‌. تو از اين مقدار هشت ثُلث خورده‌اي و ميهمان هم هشت ثلث خورده است‌‌. و چون به شما دو نفر هشت درهم داده است‌‌، براي رفيقت هفت درهم و براي تو يک درهم است‌. .

تقدّم أميرالمؤمنين عليه السّلام در علم کيميا 

و از جملة علوم‌‌، علم کيمياست و أميرالمؤمنين عليه السّلام حظّ بيشتري در اين فن از کيمياگران داشته است‌‌. و چون از او دربارة اين صنعت پرسش شد‌. فَقَالَ‌: هِيَ اُختُ النُّبوَّةِ‌، وَ عِصْمَةُ المُرُوَّةِ‌، وَالنَّاسُ يَتَکَلَّمونَ فِيهَا بِالظَّاهِرِ‌، وَ إنِّي لاعْلَمُ ظَاهِرَهَا وَ بَاطِنَهَا‌، هِيَ وَاللهِ مَا هِيَ إلاَّ مَاءٌ جَامِدٌ‌، وَ هَواءٌ رَاکِدٌ‌، وَ نَارٌ جَائِلَةٌ‌، وَ أرْضُ سَائِلَةٌ‌.

«حضرت گفتند‌: کيميا‌، خواهد و عِدل نبوّت است‌‌، و پاسدار و نگهبان مردانگي و مروّت‌‌. مردم دربارة صنعت آن سخن از ظاهر مي‌گويند‌، و حقاً و تحقيقاً من به ظاهر آن و باطن آن علم دارم‌‌. سوگند به خدا که کيميا نيست مگر آب جامد‌، و هواي راکد‌، و آتش دوّار و متحرک‌‌، و زمين روان‌»‌.

و در اثناي خطبة آن حضرت از وي پرسيدند‌: آيا کيميا بوده است‌؟ فرمود: بوده است و اينک نيز هست‌‌. پرسيدند‌: از چه چيز است آن‌؟ فَقَالَ‌: إنَّهُ مِنَ الزَّيبَقِ الرَّحْرَاجِ‌، وَ الاسْرُبِ وَالزَّاجِ‌، وَالحَدِيدِ المُزْعَفَرِ‌، وَ زَنْجَارِ النُّحَاسِ الاخْضَرِ الخَوَرِ (الحبور ـ خ ل‌) إلاّ تَوَقَّفَ عَلَي عَابِرهِنَّ «حضرت گفتند‌: کيميان از جيوة لغزنده‌‌، و اسرب‌‌، و زاج‌‌، و آهن رنگ شده به زعفران‌‌، و زنگارِ مس‌: زنگار سبزر رنگ و سست‌‌، اگر بستگي بر اعتبار کنند هو سنجندة آنها نداشته باشد»‌.

به آنحضرت گفته شد‌: فهم و ادراک ما به اين مطالب نمي‌رسد‌. فَقَالَ‌: اجْعَلُوا البَعْضَ أرضاً‌، وَاجْعَلُوا البَعْضَ مَاءً‌، وَأفْلِحُوا الارضَ بِالمَاءِ‌، وَ قَدْتَمَّ «حضرت گفتند‌: بعض از اين مواد را زمين قرار دهيد و بعضي از آنها را آب‌، آنگاه زمين را به واسطة آب بشکافيد‌. در اين صورت مسأله تمام است‌.»

به آنحضرت گفته شد‌: بر اين مطلب نيز براي ما اي أميرالمؤمنين توضيح بيشتري بده‌‌. فَقَالَ‌: لاَ زِيَادَةَ عَلَيْهِ‌، فَإنَّ الحُکَمَاءَ القَدَمَاءَ مَا زَادُوا عَلَيهِ کَيْمَا يَتَلاَعَبَ بِهِ النَّاسُ «حضرت گفتند‌: بر آنچه گفته شد توضيح بيشتري نيست‌‌، زيرا قدماي از حکيمان بر اين مطلب توضيح بيشتري نداده‌اند به جهت اينکه اين صنعت بازيچة دست مردم قرار نگيرد»‌.  .

ابن رَزّيک أبوالطَّلايع گفته است‌:

عَلِيُّ الَّذِي قَد کانَ نَاظِرُ قَلْبِهِ يُرِيهِ عِيَاناً مَاوَراءَ العَوَاقِبِ1

عَلِيُّ الَّذِي قَدْ کَانَ أفْرَسَ مَن عَلاَ عَلَي صَهَوَاتِ الصَّافِنَاتِ الشَّوَارِبِ2

1 ـ «علي است آن که چشم دلش به او بالعيان و المشاهدة ماوراء عواقب و امور نيامده را نشان ميدهد‌.

2 ـ علي است آن که در فنّ اسب سواري از تمام کساني که برفراز زين اسب‌هاي لاغر اندامي که در وقت ايستادن بر روي سه پاي خود مي‌ايستند و گوشة سُم پاي چهارم را به زمين اشاره مي‌کنند (که از انواع و اقسام اسب‌ها ممتازتر و نشستن بر روي آنها مشکلتر است‌) مي‌نشينند‌، ماهرتر است‌‌.

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:19  توسط محمد دستان  | 
 

 

23- احاطه آن حضرت بر تورات

 

و از فرط حکمت او روايتي است که اُسامة بن زيد و أبو رافع‌‌، در ضمن خبري بيان کرده‌اند که‌: جبرائيل عليه السّلام بر پيغمبر اکرم صلّي الله عليه وآله وسلّم نازل شد و گفت‌: يا محمّد‌، هان اينک من تو را بشارت مي‌دهم به گنجينة پنهاني براي ذرّية تو‌، و داستان تورات را براي آن حضرت بيان کرد که‌: جماعتي از اهل يمن آن را ميان دو سنگ سياه يافته‌اند و نام آن جماعت را براي رسول الله برد‌. 

چون آن جماعت يَمَني بر رسول خدا وارد شدند پيامبر به آنها گفت‌: همينطور که هستيد بدون هيچ سخني بوده باشيد تا من شما را از نامهايتان و نامهاي پدرانتان خبردار کنم‌‌، و شما تورات را پيدا کرده‌ايد و آن را با خودتان آورده‌ايد‌. آن جماعت يَمَني‌‌، تورات را به رسول خدا تسليم کردند و اسلام آوردند‌. پيغمبر اکرم صلّي الله عليه وآله وسلّم تورات را نزد سرش گذارد و خداوند را به اسم خودش خواند‌، تورات به زبان عربي درآمد‌. پيامبر آن را گشود و نظري فرمود و آن را به عليّ بن أبيطالب عليه السّلام داد و به او گفت‌: هَذَا ذِکْرٌ لَکَ وَ لِذُرِيَّتِکَ مِن بَعْدِي «اين پس از من‌‌، ذکري است براي تو و راي ذرّية تو»‌.

از أميرالمؤمنين عليه السّلام در قول خدا‌: رُسُلاً قَدْ قَصَصْنَاهُم عَليْکَ وَ رُسُلاً لَم نَقْصُصْهُمْ عَلَيکَ‌.  «اي پيامبر ما پيغمبراني را براي تو شمرديم و شرحشان را گفتيم و پيغمبراني را نگفته‌ايم و شرح احوالشان را بيان نکرده‌ايم‌» روايت است که خداوند‌، پيغمبر سياه پوستي را مبعوث فرموده است و شرح حال وي را براي ما نگفته است‌‌. 

معاويه به أبو أيّوب انصاري نوشت‌: أمَا بعَدُ‌، فَحَاجَيْتُک (فَحَجَّيتُکَ ـ خ ل‌) بِمَا لاَ تَنسَي شَيئاءُ‌، فَإنَّ الشَّيْاءَ لاَ تَنسَي قَاتِلَ بِکْرِهَا وَ لاَ أبَا مُخَدِّرِهَا (مُخَدِّرِهَا ـ خ ل‌) أبَداً «معاويه به ابو أيّوب خبر داده است که او از کشندگان عثمان است‌‌. و آن کسي که عثمان در نزد او کشته شده است (معاويه‌) مثل شيباء است‌‌. و شبياء هيچگاه کشنده و از بين برندة بِکارت خود را فراموش نمي‌کند».  .

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:15  توسط محمد دستان  | 

 

22- تقدم آن حضرت در علم طب

از حضرت صادق عليه السّلام روايت است که أميرالمؤمنين عليه السّلام مي‌گفتند‌: إذَا کَانَ الغُلاَمُ مُلتَاثَ الادْرَةِ‌، صَغِيرَ الذَّکَرِ‌، ساکِنَ النَّظَرِ‌، فَهُوَ مِمَّنْ يُرْجَي خَيْرُهُ‌، وَ يُؤمِنُ شَرُّهُ‌. وَ إذَا کَانَ الغُلاَمُ شَدِيدَ الادْرَةِ‌، کَبِيرَ الذَّکَرِ‌، حَادَّ النَّظَرِ‌، فَهُوَ مِمَّنْ لاَ يُرْجَي خَيْرُهُ‌، وَ لاَ يُؤمَنُ شَرُّهُ «اگر پسر بچه‌‌، خصيه‌هايش بهم نپيچيده و سست و آويزان باشد و آلتش کوچک باشد‌، و نگاه کردن او آرام و ساکن باشد‌، از کساني است که اميد خير درباره‌اش مي‌رود و از شرّ او مصون مي‌باشند‌. و اگر پسر بچه خصيه‌هايش محکم و شديد باشد‌، و آلتش بزرگ باشد‌، و نگاه و نظر او تند باشد‌، از کساني است که اميد خير در او نمي‌رود‌، و از شرّش مصون نتوان بود»‌.

و نيز از أميرالمؤمنين عليه السّلام است که‌: طفل چنين اگر ششماهه‌‌، و يا هفت ماهه‌‌، و يا نُه ماهه متولّد گردد‌، زنده مي‌ماند و اگر هشت ماهه به دنيا آيد‌، زنده نمي‌ماند‌.

و نيز از آن حضرت است که‌: شير دختر بچّه و بول او از مثانة مادرش خارج مي‌شود‌، و شير پسر بچه از دو بازو و دو کتف مادرش بيرون مي‌آيد‌.

و نيز از آن حضرت است که‌: هر کودک‌‌، در هر سال‌‌، به قدر درازاي پهناي چهار انگشت از انگشتان خود او رشد مي‌کند‌.

مردي از أميرالمؤمنين عليه السّلام دربارة فرزند سؤال کرد که‌: چرا در بعضي از اوقات شبيه پدر و مادر است‌؟ و در بعضي از اوقات شبيه دائي و عمو؟ حضرت به امام حسن عليه السّلام گفتند‌: پاسخش را بگوي‌‌.

حضرت امام حسن عليه السّلام گفتند‌: اگر مرد سراغ زن خود رود با نفس آرام و جوارح غير مضطرب‌‌، در اين صورت دو نطفه با هم مانند دو نفر کشتي‌گير که منازعه مي‌کنند و هر کدام از آنها مي‌خواهد بر دگري غالب آيد‌، کشتي مي‌گيرند‌. اگر نطفة مرد بر نطفة زن غالب شد‌، طفل شباهت به پدر را پيدا مي‌کند‌. وا گر نطفة زن بر نطفة مرد پيروز شد‌، طفل شباهت به مادر را پيدا مي‌نمايد‌.

و اگر مرد سراغ زن رود با نفس پريشان و جوارح مضطرب غير ساکن‌‌، در اين صورت اين دو نطفه مضطرب مي‌شوند و در قسمت راست و يا چپ رَحِم مي‌افتند‌. اگر در سمت راست افتادند‌، بر عروق و رگهاي عموها و عمّه‌هاي واقع مي‌شوند و شباهت به اعمام پيدا مي‌کند‌. و اگر در سمت چپ افتادند‌، بر عروق و رگهاي دائي ها و خاله‌ها واقع مي‌شوند و شباهت به اخوال و دائي‌ها پيدا مي‌نمايد‌.

در اينحال مرد سائل برخاست و مي‌گفت‌: اللهُ أعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالاَتِهِ   «خداوند داناتر است جائي را که رسالات خود را مي‌نهد»‌. و در روايت است که آن مرد خضر بود‌. 

و از پيغمبر اکرم سؤال شد‌: چگونه جنين زن مي‌شود و چگونه مرد مي‌شود؟ فرمود‌: دو آب زن و مرد با هم تلاقي مي‌کنند‌. اگر آب زن بر آب مرد برتر آيد‌، زن مي‌شود‌. و اگر آب مرد بر آب زن برتر آيد‌، مرد مي‌شود‌.

تقدّم أميرالمؤمنين عليه السّلام در علم اقتصاد و معامله 

و از جملة علوم‌‌، علم معامله است بر روش بازارداري و جريان معاملات و داد و ستدي که در آنجا صورت مي‌گيرد‌. و تجّار و صاحبان بازار معترفند که أميرالمؤمنين عليه السّلام اصل و شاخص در علوم آنهاست‌‌. و اين علم براي غير آن حضرت جز مقدار اندکي به دست نيامده است‌‌، تا به جائي که مشايخ ايشان گفته‌اند‌: اگر علي عليه السّلام فرصت مي‌يافت تا آنچه را از علوم ما مي‌داند اظهار کند‌، همة ما را در اين باب بي‌نياز مي‌کرد‌.

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:15  توسط محمد دستان  | 

24- علم آن حضرت به زبان حيوانات و فرشتگان

و از وفور و سرشار بودن علم آن حضرت است که از منطق طَيْر و گفتار وحوش و جنبدگان‌‌، پرده برداشته است‌‌. زراره از حضرت صادق عليه السّلام روايت کرده است که گفت‌: أميرالمؤمنين عليه السّلام گفته‌اند‌: عُلِمْنَا مَنْطِقَ الطَّيْرِ عُلِمَهُ سُلَيْمَانُ بنُ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ کُلِّ دَابَّةٍ فِي بَرٍّ أوَ بَحْرِ تعليم داده شده بود‌، و همچنين به ما زبان هر جنبده‌اي چه در خشکي و چه در دريا تعليم داده شده است‌»‌.

از ابن عبّاس روايت است که أميرالمؤمنين عليه السّلام گفته‌اند‌: صداي خروس اُذْکُروا الله يَا غَافِلِينَ است‌: «اي غافلان‌‌، خدا را به ياد آوريد»‌. و صداي شيهة اسب‌: اللهُمَّ انْصُر عِبَادَکَ المُؤمِنِينَ عَلَي عِبَادِکَ الکَافِرِينَ است‌: «بار پروردگارا‌، بندگان مؤمن خودت را بر بندگان کافرت مظفّر فرما»‌. و صداي حِمار أن يَلْعَنَ العَشَّارِينَ است‌: «خداوندا‌، گمرکچيان و ماليات به ستم‌گيران را لعنت فرست‌» و حمار صداي عرعر خود را در چشم شيطان بلند مي‌کند‌. و صداي قورباغه سُبْحَانَ رَبِّي المَعْبُودِ المُسَبَّحِ فِي لُجَجِ البِحَارِ است‌: «مقدس و منزّه است پروردگارم که معبود است و در ميان قطعات سهمگين آبهاهاي دريا او را تسبيح مي‌کنند»‌. و صداي قُبره (گنجشک مخصوصي که در کوهها و بيابانها غالباً منزل دارد) اللهُمَّ العَنْ مُبْغِضِي آلِ مُحَمَّدٍ است‌: «بار پروردگار من‌‌، بر دشمنان آل محمّد لعنت فرست‌»‌.

عبدي گويد‌:

 

وَ عَلَّمَک الَّذِي عَلَّمَ البَرَايَا

وَألْهَمَکَ الَّذِي لاَ يَعْلَمُونَا

 

فَزَادَکَ فِي الوَرَي شَرَفاً وَ عِزًّا

وَ مَجْداً فَوْقَ وَصْفِ الواَصِفينا

 

1 ـ «اي أميرالمؤمنين به تو تعليم فرمود آن کس که همة خلايق را تعليم کرد و الهام نمود به تو چيزهايي را که ديگران نمي‌دانند‌.

2 ـ و به پيرو اين تعليم‌‌، در ميان مردم شرف و عزّت و مجد تو را به مقداري که از توصيف توصيف کنندگان برتر آيد زياد نمود»‌.

سعيد بن طريف‌‌، از حضرت صادق عليه السّلام‌‌، و أبو اُمامة باهلي‌‌، هر دوي آنان از پيغمبر اکرم ضمن خبر طويلي روايت کرده‌اند ـ و ما عبارت خبر را از أبو امامه نقل مي‌کنيم ـ که مردم بر رسول خدا صلّي الله عليه و آله وسلّم وارد شدند و او را بر مولودي که خدا به وي عنايت کرده بود تهنيت گفتند‌، و سپس مردي در ميان جمعيّت برخاست و گفت‌: پدر و مادرم فداي تو باد اي رسول خدا‌، ما امروز از علي مطلب عجيبي را ديده‌ايم‌‌.

پيغمبر صلّي الله عليه وآله وسلّم گفت‌: چه ديده‌ايد؟

گفتند‌: ما آمديم تا بر تو سلام کنيم و به مولودت حسين تو را تهنيت بگوئيم‌‌، علي ما را از تو منع کرد و به ما اعلام کرد که اينک يکصد و بيست و چهار مَلَک بر پيغمبر نازل شده‌اند‌. ما از احصاء و شمارش او تعداد فرشتگان را در تعجب افتاده‌ايم‌‌.

رسول خدا صلّي الله عليه وآله و سلّم با تبّسمي رو به علي کرده و گفتند‌: از کجا دانستي که تعداد فرشتگان نازل بر من‌‌، يکصد و بيست و چهار هزار بوده است‌؟

علي عليه السّلام عرض کرد‌: يا رسول الله‌‌، من يک صد و بيست و چهار هزار لغت شنيدم‌‌، بنابراين دانستم که تعداد ملائکه يکصد و بيست و چهار هزار است‌‌.

رسول خدا صلّي الله عليه وآله وسلّم فرمود‌: زَادَکَ اللهُ عِلماً وَ حِلْماً يا أباالحسن «اي أبوالحسن خداوند عِلم و حِلم تو را أفزون‌تر کند»‌.

زمخشري در کتاب «فائق‌» روايت کرده است که از شُرَيح قاضي دربارة زني پرسيدند که او را طلاق داده‌اند و اينک او يادآوري کرده است که در يکماه سخ حيض متوالي ديده است‌‌.

شريح گفت‌: اگر سه نفر زن از خاصّان و نزديکان مطّلع بر احوال زن شهادت دهند که اين زن قبل از طلاقش هم در ماه سه بار حيض مي‌ديده است گفتارش مقبول است‌‌.

علي عليه السّلام گفت‌: قالون (فالون ـ خ ل‌) (به زبان رومي‌) يعني اين گفتارت است‌‌. و اين در صورتي است که زن متّهم باشد (يعني در صورت اتّهام به کذب نياز به شهادت است و در غير اتّهام‌‌، نيازي نيست‌)

در «بصائر الدّرجات‌» از سعد قمّي روايت است که‌: أميرالمؤمنين عليه السّلام در وقت آمدن به نهروان در قَطقَطا وارد شند و اهل باد و ريا دور آن حضرت جمع شدند و از سنگيني خراجشان شکايت داشتند و آنها با أميرالمؤمنين عليه السّلام با زبان نَبطي سخن مي‌گفتند‌. ايشان گفتند‌: ما همسايگاني داريم که زمينشان از ما وسيع‌تر است و خراجشان کمتر‌.

أميرالمؤمنين عليه السّلام جوابشان را به زبان نبطي داد که‌: زعرا و طائه من زعرا رباه‌‌. که معناي آن به عربي اين است‌: دُخْنٌ صَغِيرٌ خَيْرٌ مِن دُخْنٍ کَبيرٍ‌. و به فارسي اين است‌: ارزن ريز بهتر از ارزن درشت است‌‌. 

و در روايت است که آن حضرت به دختر يزدجرد گفت‌: اسمت چيست‌؟ گفت‌: جهان بانويه‌‌. حضرت به زبان عجمي به وي گفت‌: اينطور نيست‌‌، بلکه اسم تو شهربانويه است‌‌..

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:14  توسط محمد دستان  | 

25- تفسير آن حضرت از صداي ناقوس

 صاحب کتاب «مصباح الواعظ‌» و جمهور اصحاب ما از حارث أعورَ و زيد بن صوحانن و صَعْصَعة‌بن صُوحان و بَراء بن سيرة‌‌، و أصبغ بن نُباتَه‌‌، وجابربن شَرَحبيل‌‌، و محمود بن کَوّاء روايت کرده‌اند که أميرالمؤمنين عليه السّلام گفتند‌: ناقوس مي‌گويد‌: سُبْحَانَ اللهِ حَقًّا حَقًّا‌، إنَّ المَوْلَي صَمَدُ يَبْقَي‌‌، يَحْلُمُ عَنَّا رِفْقاً رفْقاً‌، لَو لاَ حِلْمُهُ کُنَّا نَشْقَي «سبحان الله‌‌، منزّه است خدا حقّا حقاً‌. مولا صَمَدي است که باقي مي‌ماند‌. و بر ما صبر و بردباري از روي رفق و مدارا دارد‌، اگر حلمش نبود ما بدبخت مي‌شديم‌»‌.

حَقًّا حَقًّا صِدقاً صِدْقاً‌، إنَّ المَوْلَي يُسَائِلُنَا‌، وَ يُوَافِقُنَا وَ يُحَاسِبُنَا يَا مَوْلاَنَا لاَ تُهْلِکُنَا‌. وَ تَدَارَکَنا وَاسْتَخدِمْنَا‌، وَاسْتَخَلَصَنَا حِلْمُکَ عَنَّا‌، قَدْ جَرَّانَا عَفوُکَ عَنَّا‌، إنَّ الدُّنيَا قَدْ غَرَّتُنَا‌، وَ اشْتَغلَتَنَا وَاسْتَهْوَتْنَا‌، وَاسْتَلَهَتْنَا وَاسْتَغَوتَنا‌. يَابنَ الدُّنيَا جَمْعاً جَمْعاً‌، يَابْنَ الدُّنيَا مَهْلاً مَهْلاً «از روي حقّ حقّ و صدق صدق‌‌، مولي با ما پرسش و گفتگو دارد‌، و با ما موافقت مي‌کند و محاسبه مي‌نمايد‌. اي مولاي ما‌، ما را هلاک مگردان و به فرياد ما برس‌‌. و ما را درياب و ما را در خدمت خود بگير‌، حِلم و بردباري تو ما را رها و خلاص کرده است‌‌، و عفو مغفرتت ما را جسور و جري نموده است‌‌، دنيا ما را فريفته است‌‌، و ما را به خود مشغول ساخته و به هواي نفس کشانده‌‌، و ما را به لهو و بازي واداشته و ما را اغوا کرده‌‌، اي پسر دنيا که پيوسته جمع مي‌کني‌‌، قدري مهلت بده و آرام بگير»‌. يَابْنَ الدُّنيَا دَقًّا دَقًّا‌، تُفْنِي الدُّنيَا قَرْناً قَرْناً‌، مَامِن يَوْمٍ يَمْضِي عَنَّا‌، إلاَّ يَهِْي مِنَّا رَکْناً‌، قَدْ ضَيَّعْنَا دَاراً تَبْقَي‌‌، وَاسْتَوطَنَّا دَاراً تَفْنَي الدُّنيَا قَرْناً قَرْناً کُلاً مَوتاً‌، کُلاً مَوتاً‌، کُلاً مَوتاً‌، کُلاً دَفْناً‌، کُلاً فِيهَا مَوْتاً کُلاً فَنآءً کُلاً فِيهَا مَوْتاً‌، نَقلاً نَقْلاً دَفْناً دَفْنَا‌، يَابنَ الدُّنيَا مَهْلاً مَهْلاً‌، زِنْ مَا يَأتِي وَزْناً وَزناً‌، لَوْ لاَ جَهْلِي مَا إن کَانَتْ‌، عِندِي الدُّنيا إلاّ سِجنَا‌، خَيْراً خَيْراً شَراً شَراً‌، شَيئاً شَيئاً حُزْناً حُزْناً‌، مَاذَا مَن ذَاکَمْ ذَا أمْ ذَا‌، هَذا أسْنَا‌، تَرْجُو تَنْجُو‌، تَخْشَي تَرْدَي‌‌، عَجِّل قَبْلَ الَمْوتِ الوَزْنَا‌، مَامِنْ يَوْمٍ يَمْضِي عَنَّا‌، إلاّ أوْهَنَ مِنَّا رُکْنَا‌، إنَّ المَوْلَي قَدْ أنْذَرنَا إنَّا نُحْشَرُ غُرْلاً بُهْماً‌.

«اي فرزند دنيا‌، با کوبيدن پس از کوبيدن بدان که دنيا سادات و بزرگان را فاني مي‌کند‌، هيچ روزي از ما نمي‌گذرد مگر آنکه دنيا ستوني از ما را خراب مي‌کند‌. ما ضايع و خراب نموديم خانة باقي را‌، و وطن گزيديم در خانة فاني‌‌، فاني مي‌کند دنيا امّتي را پس از امّتي که همگي مرده‌اند‌، همگي شربت مرگ نوشيده‌اند‌. همگي مرده‌اند‌، همگي مدفون شده‌اند‌، همگي در اين دنيا مرده‌اند و فاني شده‌اند‌، همگي از خانة خود به خانة گور منتقل شده و دفن گرديده‌اند‌. اي فرزند دنيا‌، قدري آرام بگير و اوقات آينده را با ميزان درست سنجش کن‌‌، اگر جهات من نبود دنيا در نزد من غير از زنداني نبود‌. اگر کار خيري باشد جزا خير است‌‌، و اگر بد باشد بد است‌‌، کم‌کم غصّه و اندوه فرا مي‌گيرد‌. تا کي مي‌گوئي‌: چيست آن‌؟ کيست او‌، چقدر است آن‌‌، اين بلندتر است‌‌، اميد داري نجات مي‌يابي‌‌، مي‌ترسي پَست مي‌شوي‌‌. پيش از مرگ در رسيدگي به ميزانت تعجيل کن‌‌. هيچ روزي از ما نمي‌گذرد مگر آنکه رکني و ستوني از ما را سست مي‌کند‌. مولاي ما‌، ما را بيم داده است که‌: در روز قيامت ختنه نکرده و کر و لال محشور خواهيم شد»‌.

راوي گفت‌: در اين حال صداي ناقوس منقطع شد‌.  و يکنفر از رهبانان مقيم در دَير اين کلام حضرت را شنيد و اسلام آورد و گفت‌: من در کتاب يافته‌ام که در پسِ آخرين پيغمبران کسي هست که گفتار ناقوس را تفسير مي‌کند‌ .

به اتّفاق و اجماع گفته‌اند که بهترين و پسنديده‌ترين و انتخاب شده‌ترين بندگان خدا از ميان خلق او متّقين هستند‌، به جهت قول خداوند‌:: إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِندَ اللَهِ أَتْقَبکُمْ «تحقيقاً گرامي‌ترين شما نزد خداوند کسي است که تقوايش افزون‌تر باشد.»

از اين گذشته إجماع کرده‌اند که بهترين و پسنديده‌ترين متّقين و انتخاب شدگان از ميان آنان خاشعين هستند، به جهت قول خداوند: وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ غَيْرَ بَعِيدٍ تا اينجا که مي‌گويد‌: مُنِيبٍ‌.

از اين گذشته اجماع کرده‌اند که باخشيت‌ترين مردمان علماء هستند‌، به جهت گفتار خدا که مي‌گويد‌: إِنَّمَا يَخْشَي اللَهَ مِن عِبَادِهِ الْعُلَمَاءِ   «اين است و جز اين نيست که از خداوند علماء مي‌ترسند»‌.

و اجماع نموده‌اند که أعلم مردم و داناترين آنها کسي است که مردم را صحيح‌تر و استوارتر به حق هدايت کند و او سزاوارترين ايشان است که متبوع و مُتَّبَع باشد نه تابع و پيرو‌، به جهت گفتار خداوند که مي‌فرمايد‌: أَفَمَنْ يَهْدِي إِلَي الْحقِّ أَحَقُّ أَن يَتَّبَعَ أَمَّنْ لاَ يَهِدِّ ي إِلاَّ أَن يُهْدَي‌‌.  «آيا آن کسي که هدايت به سوي حق مي‌کند‌، سزاوارتر است از اينکه پيروي شود يا کسي که خودش هدايت نيافته است مگر به هدايت از غير»؟

و اجماع کرده‌اند که اعلم مردم به عمل کردنِ طبق موازين عدل‌‌، آن کسي است که بهتر مردم را دلالت بر حق نمايد‌، و او سزاوارتر است که متبوع و پيشرو باشد نه تابع و پيرو‌، به جهت گفتار خداوند که مي‌فرمايد‌: يَحْکُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنکُمْ   «که به آن موضوع‌‌، دو نفر از صاحبان عدالت از شما حکم کرده و شهادت داده باشند»‌.

و بنا بر آنچه شد‌، کتاب خدا و سنّت پيامبر خدا و اجماع امّت همگي متّفق الکلمه و متّحد الرّأي‌‌، دلالت دارند بر اينکه افضل اين امّت بعد از پيامبرش علي عليه السّلام است‌‌.

سبط ابن جوزي در کتاب «تذکرة خواصّ الامَّة‌» فصلي را باز کرده است در گفتار عمر بن خطّاب که مي‌گفت‌: أعُوذُ بِاللهِ مِنْ مُعْضَلَةٍ لَيْسَ لَهَا أبُو حَسَنٍ «من پناه مي‌برم به خدا از مسأله مشکلي که براي حلّ آن أبوالحسن نباشد»‌. و رواياتي که به همين مضمون از عمر رسيده است‌‌. آنگاه از احمد بن حنبل در «فضائل‌» با سند خود از ابن مسيّب روايت مي‌کند که عمر بن خطّاب مي‌گفت‌: أعُوذُ بِاللهِ مِن مُعْضَلَةٍ لَيْسَ لَهَا أبُو حَسنٍ‌.

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:11  توسط محمد دستان  | 

 

26- پاسخ آن حضرت از سئوالهاي پادشاه روم

 

ابن مسيّب مي‌گويد‌: براي اين گفتار عمر داستاني است و آن اينکه‌: پادشاه روم براي عمر نامه‌اي نوشت و در آن از مسأله‌هايي پرسيده بود‌، عمر آن مسائل را بر اصحاب عرضه کرد و در نزد هيچيک از ايشان جوابي را نيافت‌‌. آنگاه مسائل را به أميرالمؤمنين عليه السّلام عرضه کرد و حضرت در اسرع وقت جواب آنها را به بهترين وجهي دادند‌.

امّا مسائل‌: اين مسيّب نامة پادشاه روم را ذکر مي‌کند و تمام مسائل را يکايک بيان مي‌کند تا مي‌رسد به اينکه مي‌گويد‌: يکي از مسائل سؤال او بود از صوت ناقوس که وي چه مي‌گويد؟

سپس ابن مسيّب جواب مفصّل أميرالمؤمنين عليه السّلام را بيان مي‌کند که از يک يک از آنها داده‌اند تا مي‌رسد به صداي ناقوس که او مي‌گويد‌: طَقًّا طَقًّا‌، حَقًّا حَقًّا‌، مَهْلاً مَهْلاً‌، عَدلاً عَدْلاً‌، صِدقاً صِدقاً‌، إنَّ الدُّنيا قَدْ غَرَّتْنَا وَاسْتَهْوَتْنَا‌، تَمْضِي الدُّنيَا قَرْناً قَرْناً‌، مَا مِن يَوْمٍ يَمضِي عَنَّا‌، إلاَّ أوهَي مِنَّا رُکناً‌، إنَّ المَوْلَي قَدْ أخْبَرْنا إنَّا نَرْحَلُ فَاسْتَوْطَنَّا تا آخر مسائل‌‌.

ابن مسيّب مي‌گويد‌: چون مَلِک روم کتاب و نامة أميرالمؤمنين عليه السّلام را خواند گفت‌: اين مکتوب و اين کلام صادر نشده است مگر از بيت نبوّت و رسالت‌‌. و پس از آن پرسيد که پاسخ دهنده کيست‌؟ به او گفتند‌: اين جواب پسر عموي محمَّد صَلَّي الله عليه وآله وسلّم است‌‌. قيصر روم نامه‌اي براي آن حضرت نوشت بدين عبارت‌:

سَلاَمُ عَلَيکَ‌. أَمَّا بَعْدُ ، من بر جواب تو آگاهي پيدا کردم و دانستم که تو از بيت نبوّت و معدن رسالت مي‌باشي و تو موصوف هستي به شجاعت و علم و دانش‌‌. و من تقاضا دارم از مذهب خودتان و از روح که خداوند در کتابتان ـ در گفتارش‌: يَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِن أَمْرِ رَبِّي   «از تو اي پيامبر‌، چون از حقيقت روح بپرسند بگو‌: روح از امر پروردگار من است‌» ـ آن را ذکر کرده است پرده‌برداري‌‌. أميرالمؤمنين عليه السّلام در جواب نوشتند‌:

أَمَّا بَعو´ُ‌، فَالرُّوحُ نُکتَةٌ لَطِيفَةٌ‌، وَ لُمْعَةٌ شَرِيفَةٌ مِن صَنْعَةِ بَاريهَا‌، وَ قُدْرَةِ مُنشِئِهَا‌، أخْرَجَهَا مِن خَزَائِنِ مُلْکِهِ‌، وَ أسْکَنَها فِي مِلْکِهِ‌، فَهِيَ عِندَهُ لَکَ سَبَبٌ‌، وَ لَهُ عِندَکَ وَدِيعَةٌ‌، فَإذَا أخَذْتَ مَالَکَ عِندَهُ‌، أَخَذَ مَالَهُ عِندَکَ‌. والسّلامُ‌.

«پس از حمد و ثناي خداوندي‌‌، روح نقطة لطيفي و قطعة درخشان متمايز شريفي است که از عملکرد خداوند آفريننده‌اش و از توان و قدرت پروردگار ايجاد کننده‌اش پديد آمده است‌‌. آن را خداوند از خزينه‌هاي قدرت و سلطنت خود بيرون کشيده و در مِلک خود مسکن داده است‌‌. بنابراين روح‌‌، سبب و وسيله‌اي است براي تو در نزد خدا‌، و وديعه و امانتي است از براي خدا نزد تو‌. چون تو از آنچه نزد خدا داري استيفاء حظ نمودي و بهره‌ات را دريافت کردي‌‌، خدا آنچه را که دارد و در نزد تو گذارده است از تو دريافت مي‌نمايد»‌.

 

+ نوشته شده در  جمعه دهم تیر ۱۳۹۰ساعت 19:8  توسط محمد دستان  |